Một đô thị văn minh không phải nơi mọi thứ đều bị loại bỏ cho thật ngay ngắn, mà là nơi những khác biệt của đời sống được sắp xếp trong một trật tự hợp lý.
Một đô thị hiện đại dĩ nhiên cần hạ tầng lớn. Nhưng phần quan trọng còn lại nằm trong cách con người sống, di chuyển, làm việc, nghỉ ngơi và sử dụng những dịch vụ thiết yếu mỗi ngày.
Không gian công cộng cần được nhìn nhận như một dạng hạ tầng thiết yếu
Chất lượng sống vì thế cần trở thành một thước đo quan trọng của quá trình đô thị hóa. Một đô thị chỉ thật sự đáng sống khi những thay đổi về hạ tầng được chuyển hóa thành sự thuận tiện cụ thể trong đời sống.
Đường sá được đầu tư phải giúp việc đi lại bớt vất vả; các khu dân cư mới cần được tổ chức thành những không gian sống tương đối hoàn chỉnh, nơi trường học, y tế, công viên, giao thông công cộng và các dịch vụ thiết yếu không nằm quá xa nơi ở.
Giá trị của phát triển, xét đến cùng, không chỉ nằm ở quy mô xây dựng mà còn ở mức độ thuận tiện và an toàn mà nó mang lại cho con người.
Cách nhìn ấy cũng đặt ra yêu cầu khác đối với không gian công cộng. Trong điều kiện đất đô thị ngày càng có giá trị, công viên, vỉa hè, sân chơi, mặt nước hay những khoảng sinh hoạt chung càng nên giữ lại và mở rộng.
Không gian công cộng cần được nhìn nhận như một dạng hạ tầng thiết yếu, có giá trị lâu dài đối với sức khỏe, môi trường, khả năng giao tiếp cộng đồng và chất lượng sống của cư dân.
Điều đáng lưu ý là những thiếu hụt của đô thị thường không xuất hiện ngay trong các chỉ số tăng trưởng. Chúng được tích tụ âm thầm trong thời gian người lao động phải bỏ ra trên đường, trong những khu dân cư thiếu bóng cây, trong khoảng cách quá xa từ nơi ở đến trường học hay bệnh viện, hoặc trong tình trạng người cao tuổi và người khuyết tật khó tiếp cận các công trình công cộng.
Khi đứng riêng lẻ, mỗi bất tiện có thể không lớn, nhưng cộng lại sẽ trở thành một loại chi phí đô thị mà người dân phải trả bằng thời gian, tiền bạc, sức khỏe và cả những giờ dành cho gia đình.
Bài toán này không chỉ đặt ra đối với các đô thị lớn. Tốc độ đô thị hóa mạnh đang làm thay đổi diện mạo của nhiều thành phố tỉnh lỵ, đô thị công nghiệp và các khu vực mới phát triển trên cả nước.
Có nơi hạ tầng kỹ thuật đi rất nhanh nhưng hạ tầng xã hội chưa theo kịp; nhà ở hình thành trước trong khi trường học, y tế, giao thông công cộng và các thiết chế văn hóa đến sau.
Nếu khoảng cách ấy kéo dài, đô thị có thể tăng nhanh về quy mô nhưng chất lượng sống lại cải thiện chậm hơn nhiều so với kỳ vọng.
Vì vậy, cách tổ chức không gian đô thị cần được tính toán từ nhu cầu sống thực tế chứ không chỉ từ chức năng sử dụng đất.
Phát triển đa trung tâm, chẳng hạn, sẽ ít ý nghĩa nếu chỉ tạo thêm những khu thương mại hay trung tâm hành chính mới.
Điều người dân cần là những khu vực mà trong một khoảng cách hợp lý, họ có thể tiếp cận phần lớn các nhu cầu thiết yếu của cuộc sống.
Khi việc học, làm, khám chữa bệnh, mua sắm và nghỉ ngơi không buộc người dân phải thường xuyên đi xuyên thành phố, áp lực giao thông giảm xuống, hạ tầng được khai thác hiệu quả hơn và thời gian dành cho gia đình cũng nhiều hơn.
Chất lượng sống còn phụ thuộc rất lớn vào cách đô thị được quản trị sau khi những công trình đã hoàn thành. Một con đường đẹp vẫn có thể trở nên bất tiện nếu vỉa hè bị chiếm dụng; một công viên mới vẫn khó thu hút người dân nếu thiếu ánh sáng, vệ sinh kém hoặc không được duy tu thường xuyên.
Thế nào là một đô thị đáng sống?
Nhiều vấn đề đô thị vốn không quá lớn về quy mô đầu tư nhưng lại tác động trực tiếp đến cảm nhận hằng ngày của cư dân. Khả năng nhận diện và xử lý nhanh những vấn đề ấy cũng là một thước đo của năng lực quản trị.
Ngay cả câu chuyện vỉa hè hay những sinh kế nhỏ trong đô thị cũng cần cách tiếp cận linh hoạt hơn. Kỷ cương phải được giữ, quyền đi lại của người dân phải được bảo đảm, nhưng đời sống đô thị luôn tồn tại những nhu cầu rất đa dạng.
Thay vì chỉ lựa chọn giữa cấm hoàn toàn hoặc buông lỏng, chính quyền có thể tổ chức không gian, thời gian và các tiêu chuẩn sử dụng rõ ràng để vừa bảo đảm trật tự, vừa tạo điều kiện cho những hoạt động hợp pháp tồn tại.
Trong bối cảnh nhiều địa phương đang hướng tới đô thị thông minh, yếu tố "thông minh" cũng không nên chỉ được hiểu bằng số lượng camera, cảm biến hay các nền tảng số. Công nghệ chỉ thật sự có ý nghĩa khi giúp thành phố nhìn thấy vấn đề nhanh hơn, phản hồi người dân tốt hơn và sử dụng nguồn lực hiệu quả hơn.
Một phản ánh về điểm ngập, đoạn đường nguy hiểm, cây xanh có nguy cơ gãy đổ hay công trình công cộng xuống cấp nếu được tiếp nhận và xử lý kịp thời sẽ tạo ra giá trị rất cụ thể.
Chúng ta vẫn cần những tuyến metro, cao tốc, sân bay, cảng biển, các khu công nghệ và những trung tâm kinh tế đủ sức cạnh tranh quốc tế.
Và điều quan trọng hơn là người lao động không phải dành quá nhiều thời gian cho việc di chuyển, trẻ em có không gian để lớn lên, người cao tuổi có thể đi lại an toàn và mỗi gia đình cảm nhận được những thành quả phát triển ngay trong cuộc sống thường ngày.
Đọc bài gốc tại đây.