Thanh tra Chính phủ kiến nghị nghiên cứu chấm dứt Quỹ bình ổn giá xăng dầu hiện hành, thay bằng dự trữ quốc gia, dự trữ bắt buộc và chính sách thuế. Kết luận thanh tra cũng chỉ ra nhiều bất cập trong việc trích lập, chi sử dụng quỹ tại các doanh nghiệp xăng dầu.
Kiến nghị nghiên cứu chấm dứt Quỹ bình ổn giá xăng dầu được Thanh tra Chính phủ đưa ra tại kết luận thanh tra chuyên đề diện rộng về hoạt động kinh doanh xăng dầu, do Tổng Thanh tra Chính phủ Nguyễn Quốc Đoàn ký.
Theo đó, Thanh tra Chính phủ kiến nghị Thủ tướng chỉ đạo Bộ Công Thương chủ trì, Bộ Tài chính phối hợp củng cố hệ thống kinh doanh xăng dầu theo hướng bền vững, bảo đảm nguồn cung cho nền kinh tế trong mọi tình huống.
Một trong những nội dung đáng chú ý là đề xuất thay đổi cơ chế bình ổn giá xăng dầu hiện hành, gắn với việc tăng dự trữ và đổi mới phương thức điều hành giá theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước.
Kiến nghị chấm dứt Quỹ bình ổn giá, thay bằng dự trữ và chính sách thuế
Trong phần kiến nghị, Thanh tra Chính phủ đề xuất duy trì và nâng cao mức dự trữ bắt buộc đối với thương nhân đầu mối, đồng thời tăng cường dự trữ quốc gia thông qua hệ thống kho, bể có dung tích lớn.
Kết luận nêu rõ: "Nghiên cứu chấm dứt Quỹ bình ổn giá hiện hành, thay bằng dự trữ quốc gia, dự trữ bắt buộc tại thương nhân đầu mối, chính sách thuế và các công cụ điều tiết khác".
Như vậy, cơ quan thanh tra đề xuất nghiên cứu một cơ chế bình ổn giá mới, trong đó tăng vai trò của dự trữ xăng dầu và các công cụ điều tiết thay cho Quỹ bình ổn giá hiện hành.
Cùng với kiến nghị trên, Thanh tra Chính phủ còn đề xuất xây dựng cơ chế giá xăng dầu vận hành theo thị trường có sự quản lý của Nhà nước, nghiên cứu bãi bỏ cơ chế Nhà nước công bố giá cơ sở.
Theo đề xuất, thương nhân đầu mối chủ động tạo nguồn và công bố giá bán trên cơ sở giá thị trường quốc tế cùng các yếu tố chi phí thuộc phạm vi quản lý của Nhà nước.
Để giảm chi phí trong hệ thống phân phối, Thanh tra Chính phủ kiến nghị hạn chế tối đa hoặc chỉ duy trì số ít thương nhân phân phối ở những địa bàn kinh tế cần thiết, sắp xếp lại khâu phân phối, tập trung nguồn lực cho thương nhân đầu mối và mạng lưới đại lý, cửa hàng bán lẻ.
Cơ quan thanh tra cũng đề xuất bắt buộc ứng dụng công nghệ thông tin để công khai, cập nhật giá bán trong toàn hệ thống, từ thương nhân đầu mối đến cửa hàng bán lẻ, bảo đảm minh bạch và quyền lựa chọn của người tiêu dùng.
Những kiến nghị này được đưa ra sau cuộc thanh tra tại 260 doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu, trong đó phát hiện nhiều hạn chế, bất cập liên quan đến việc trích lập, chi sử dụng và quản lý Quỹ bình ổn giá.
20 doanh nghiệp trích lập, sử dụng quỹ khi xăng dầu chưa tiêu thụ
Theo kết luận thanh tra, có 20 doanh nghiệp là thương nhân đầu mối thực hiện việc trích lập, chi sử dụng Quỹ bình ổn giá không theo quy định tại khoản 26 Điều 1 Nghị định 95/2021/NĐ-CP.
Thay vào đó, các doanh nghiệp trích lập, chi sử dụng quỹ tại thời điểm lập hóa đơn bán hàng theo hướng dẫn tại hai thông tư của Bộ Tài chính và Bộ Công Tthương.
Đáng chú ý, kết luận nêu các doanh nghiệp đã thực hiện việc trích lập, chi sử dụng để được chi Quỹ bình ổn giá với số tiền khoảng 2.209 tỉ đồng, mặc dù lượng xăng dầu chưa tiêu thụ.
Tuy nhiên, Thanh tra Chính phủ cũng xác định chưa làm rõ được lỗi cố ý hay vô ý và thiệt hại cụ thể đối với những trường hợp này.
Về nguyên nhân, cơ quan thanh tra chỉ ra sự thiếu thống nhất giữa các quy định về xác định sản lượng xăng dầu làm căn cứ trích lập, chi sử dụng quỹ.
Cụ thể, theo kết luận Nghị định 95/2021/NĐ-CP quy định việc trích lập, chi sử dụng Quỹ bình ổn giá tính theo "sản lượng thực tế tiêu thụ".
Trong khi đó, các thông tư hướng dẫn của Bộ Tài chính lại quy định tính theo sản lượng tiêu thụ nội địa tại thời điểm lập hóa đơn, nhưng chưa hướng dẫn cụ thể cách xác định sản lượng này.
Kết luận cho rằng những quy định chưa thống nhất đã dẫn đến việc các doanh nghiệp hiểu và vận dụng khác nhau.
Thậm chí, một số doanh nghiệp lập hóa đơn bán hàng cho công ty con để được chi Quỹ bình ổn giá, trong khi lượng xăng dầu đã xuất hóa đơn nhưng vẫn chưa ra khỏi hệ thống doanh nghiệp.
Bên cạnh bất cập nêu trên, Thanh tra Chính phủ còn phát hiện một doanh nghiệp trích lập, chi sử dụng sai kỳ tính Quỹ bình ổn giá so với kỳ điều chỉnh giá, với số tiền khoảng 6,63 tỉ đồng.
Đến thời điểm thanh tra, doanh nghiệp đã khắc phục bằng cách nộp số tiền này vào quỹ. Cơ quan thanh tra đã lập biên bản về dấu hiệu vi phạm hành chính và chuyển hồ sơ đến cơ quan có thẩm quyền xem xét, xử lý.
Đối với những bất cập trong quản lý Quỹ bình ổn giá, Thanh tra Chính phủ kiến nghị Bộ Tài chính chủ trì, phối hợp Bộ Công Thương rà soát, sửa đổi các quy định còn hạn chế, bất cập được chỉ ra trong kết luận.
Đồng thời, Bộ Tài chính được kiến nghị phối hợp Bộ Công Thương kiểm tra, làm rõ và xử lý theo thẩm quyền các dấu hiệu vi phạm hành chính liên quan đến việc trích lập, chi sử dụng quỹ.
Thanh tra Chính phủ cũng kiến nghị Bộ Công Thương phối hợp chính quyền địa phương kiểm tra, làm rõ, xử lý các dấu hiệu vi phạm trong hoạt động kinh doanh xăng dầu, trong đó có việc công khai thông tin về Quỹ bình ổn giá.
Đọc bài gốc tại đây.