Thi kỹ năng nghề thế giới giúp chúng tôi biết mình đang ở đâu

Ông Nguyễn Chí Trường - Trưởng phòng Kỹ năng nghề, Cục Giáo dục nghề nghiệp và Giáo dục thường xuyên (Bộ Giáo dục và Đào tạo) - chia sẻ với Tuổi Trẻ điều ông quan sát được và kinh nghiệm Việt Nam từ Kỳ thi Kỹ năng nghề thế giới.

Cuối tháng 9-2026, đoàn Việt Nam có 12 thí sinh tranh tài ở 11 nghề tại Kỳ thi Kỹ năng nghề thế giới ở Thượng Hải (Trung Quốc). Từ những vấn đề phải xử lý ngay trong xưởng thi đến cách tổ chức và đánh giá từng nghề, ông Nguyễn Chí Trường đã có những chia sẻ với Tuổi Trẻ sau kỳ thi.

Đảm bảo quyền lợi cho thí sinh 

* Ông có thể chia sẻ những câu chuyện 'hậu trường' tại Kỳ thi Kỹ năng nghề thế giới tổ chức ở Thượng Hải lần này?

- Tại Thượng Hải, tôi làm đại biểu kỹ thuật của đoàn Việt Nam, được Ủy ban kỳ thi phân công thêm nhiệm vụ đại biểu Ủy ban kỳ thi tại một số nghề. Đại biểu kỹ thuật là đầu mối chuẩn bị việc đăng ký thí sinh, chuyên gia, phiên dịch và các điều kiện dự thi.

Trong kỳ thi, chúng tôi theo dõi để lên tiếng khi quyền lợi chính đáng của đoàn bị ảnh hưởng, đồng thời bảo đảm đoàn tuân thủ quy chế.

Trong 5 ngày chuẩn bị tại Thượng Hải, có một số vấn đề cần trao đổi với giám đốc xưởng thi và chuyên gia trưởng. Ở nghề lắp đặt điện, chúng tôi đề nghị điều chỉnh kích thước bàn cho phù hợp với chiều cao thí sinh Việt Nam. Với nghề năng lượng tái tạo, các bên phải thống nhất cách cung cấp đề thi công khai, công bằng theo quy chế.

* Năm nay ban tổ chức cho phép dùng AI hỗ trợ dịch đề, ông có thể chia sẻ thêm về điều này? 

- Đề tiếng Việt ở từng modul cũng là việc phải theo sát. Năm nay, công nghệ thời trang và chăm sóc sức khỏe - xã hội là hai nghề thí điểm dùng AI hỗ trợ dịch đề. Ở nghề công nghệ ô tô hạng nặng, chúng tôi trao đổi để bảo đảm chuyên gia Việt Nam được tham gia đánh giá, cho điểm theo quy định.

Khi 4 ngày thi chính thức bắt đầu, vấn đề có thể phát sinh từ máy, phần mềm, công cụ hoặc vật liệu. Gần như ngày nào Ủy ban kỳ thi cũng họp giao ban với các đại biểu kỹ thuật và đại biểu Ủy ban kỳ thi để rà soát, tìm cách xử lý.

Sự cố tôi nhớ nhất xảy ra ở nghề tiện CNC. Phần mềm gia công gặp lỗi khiến mỗi thí sinh phải tự xử lý theo cách riêng, ảnh hưởng đến quá trình lập trình và gia công. Giữa các bên có cách hiểu khác nhau về đề thi, giám đốc xưởng thi, chuyên gia trưởng và 21 đại biểu kỹ thuật của 21 quốc gia có thí sinh dự nghề này đã họp nhiều lần, kéo dài đến ngày thi cuối cùng để thống nhất phương án.

Sức khỏe của người trong đoàn cũng cần được theo sát suốt 4 ngày thi. Một chuyên gia Việt Nam bị sốt, không thể cùng thí sinh vào xưởng trong những ngày cuối trong khi thiếu chuyên gia đồng hành trực tiếp tại xưởng là một thiệt thòi.

Học được gì từ kỳ thi này?

* Vượt qua chuyện thi đấu, đâu là những kinh nghiệm mà các trường nói riêng và giáo dục nghề nghiệp Việt Nam nói chung có thể học hỏi qua sự kiện tầm cỡ quốc tế thế này, thưa ông? 

- Điều đầu tiên là Kỳ thi Kỹ năng nghề thế giới giúp chúng tôi biết mình đang ở đâu. Tại Thượng Hải, chúng tôi trực tiếp đối chiếu đề thi, tiêu chuẩn kỹ năng nghề, thiết bị và phương pháp đánh giá, cho điểm với những gì Việt Nam đang có. Qua đó nhận ra những khoảng cách cụ thể, là nguồn tham khảo cho việc cập nhật tiêu chuẩn kỹ năng nghề quốc gia và bộ công cụ đánh giá kỹ năng nghề.

Ở lễ khai mạc và các gian trưng bày, robot hình người trình diễn cùng con người. Một số nghề, kỹ năng mới yêu cầu thí sinh làm việc trên máy và thiết bị hiện đại. So với kỳ thi ở Lyon năm 2024, những gì chúng tôi quan sát tại Thượng Hải cho thấy yêu cầu đối với thí sinh đã có thêm thay đổi chỉ sau hai năm.

Với chuyên gia, giáo viên đi cùng đoàn, thời gian ở xưởng thi là dịp làm việc trực tiếp với giám đốc xưởng, chuyên gia trưởng và giám khảo quốc tế. Họ tiếp cận công nghệ, vật liệu, quy trình và cách đánh giá của nghề mình phụ trách. Những điều đó có thể được dùng trong giảng dạy và huấn luyện đội tuyển kế tiếp.

Thí sinh cũng có kinh nghiệm riêng sau 4 ngày thi. Việc phải hoàn thành bài làm trong thời gian quy định trên thiết bị của kỳ thi, đồng thời xử lý những tình huống phát sinh ngay tại xưởng cần được ghi lại và chia sẻ với lớp thí sinh sau.

Chúng tôi còn có dịp trao đổi với đại biểu kỹ thuật các nước, chuyên gia và những đơn vị tham gia xây dựng tiêu chuẩn, đề thi, công cụ đánh giá. Những mối liên hệ này có thể phục vụ việc trao đổi chuyên gia, kinh nghiệm đào tạo và tiếp cận công nghệ.

Sau Thượng Hải, điều cần làm là xem kỹ những gì đoàn đã gặp ở 11 nghề, chọn những kinh nghiệm có thể đưa vào đào tạo và đánh giá kỹ năng nghề trong nước.

Đọc bài gốc tại đây.