Chuyến thăm của Ngoại trưởng Iran tới Trung Quốc trước thềm thượng đỉnh Mỹ - Trung dấy lên kỳ vọng Bắc Kinh sẽ đóng vai trung gian hòa giải thực chất cho chảo lửa Trung Đông.
Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi đang có chuyến thăm Bắc Kinh và hội đàm với các quan chức Trung Quốc, trong bối cảnh vấn đề Iran dự kiến được đưa ra tại cuộc gặp giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình vào cuối tháng này.
Nghị sự nóng trên bàn đàm phán
Ông Araghchi và Bộ trưởng Ngoại giao Trung Quốc Vương Nghị ngày 16-9 hội đàm tại Bắc Kinh, thảo luận quan hệ song phương cùng những vấn đề lớn của khu vực và quốc tế, trong bối cảnh cuộc xung đột giữa Iran và Mỹ tiếp tục kéo dài, theo Hãng thông tấn Tasnim.
Tại cuộc gặp, ông Vương kêu gọi Tehran và Washington hành động lý trí, kiềm chế và trở lại khuôn khổ đàm phán dựa trên Bản ghi nhớ Islamabad, đồng thời tiến hành các cuộc tham vấn thực chất. Ngoại trưởng Trung Quốc cho rằng việc tiếp tục đối đầu giữa Iran và Mỹ không có lợi cho các bên.
Ông Vương cũng khẳng định chính sách của Trung Quốc đối với Iran vẫn nhất quán và ổn định, đồng thời cho biết Bắc Kinh sẵn sàng tăng cường đối thoại, hợp tác với Tehran và bảo vệ những quyền, lợi ích chính đáng của Iran.
Chương trình hạt nhân của Iran cũng được cho là được đưa lên bàn thảo luận giữa ông Araghchi và phía Trung Quốc, khi Washington đang tìm cách gia tăng sức ép đối với hoạt động làm giàu uranium của Tehran.
Đây là chuyến thăm thứ hai của ông Araghchi tới Bắc Kinh kể từ khi cuộc chiến giữa Mỹ, Israel và Iran bùng nổ vào cuối tháng 2. Chuyến đi diễn ra chưa đầy một tuần trước cuộc gặp dự kiến giữa ông Trump và ông Tập dự kiến diễn ra tại thủ đô Washington DC vào ngày 24-9, dù Bắc Kinh chưa chính thức xác nhận thông tin này.
Theo Hãng tin Reuters, vấn đề Iran cũng sẽ xuất hiện trong các cuộc trao đổi Mỹ - Trung trước thềm cuộc gặp này. Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent ngày 15-9 cho biết ông sẽ gặp Phó Thủ tướng Trung Quốc Hà Lập Phong vào cuối tuần để chuẩn bị cho cuộc gặp giữa 2 nhà lãnh đạo.
Tại phiên điều trần của Ủy ban Dịch vụ Tài chính Hạ viện Mỹ, ông Bessent cho biết ông Trump và ông Tập sẽ tiếp tục thảo luận về vấn đề Iran cũng như các mối liên kết tài chính giữa Trung Quốc và Tehran.
Theo Bộ trưởng Tài chính Mỹ, Washington đang tìm cách loại mạng lưới tài chính liên quan đến Iran khỏi hệ thống tài chính phương Tây. Ông cho biết Mỹ và Trung Quốc đã có những cuộc thảo luận kín về việc xử lý các quốc gia hậu thuẫn Iran, đồng thời kỳ vọng các cuộc trao đổi này sẽ tiếp tục trong cuộc gặp với ông Hà Lập Phong và được duy trì trong chuyến thăm của ông Tập.
Tính toán của Bắc Kinh
Theo Kênh Al Jazeera, các cuộc tiếp xúc vào tháng 5 và hiện tại cho thấy vai trò của Trung Quốc xuyên suốt cuộc xung đột Mỹ-Iran, đó là định vị bản thân như một bên trung lập và mong muốn chấm dứt chiến sự.
Tại Hội nghị thượng đỉnh Nhóm các nền kinh tế mới nổi (BRICS) ở Ấn Độ vào đầu tuần này, ông Tập đã kêu gọi khối các nền kinh tế mới nổi Nam bán cầu chung tay làm trung gian hòa giải cho cuộc xung đột Trung Đông, đồng thời khẳng định Trung Quốc sẵn sàng phối hợp hướng tới mục tiêu đó.
Dù bài phát biểu tại BRICS cho thấy ông Tập Cận Bình để ngỏ khả năng can dự rõ ràng hơn vào vai trò trung gian Mỹ - Iran, nhà lãnh đạo Trung Quốc vẫn chưa chính thức công bố bất kỳ sáng kiến ngoại giao cụ thể nào mang tính khả thi ngay lập tức.
Thay vào đó, Chủ tịch Trung Quốc tiếp tục thúc đẩy đề xuất 4 điểm mang tính định hướng nhằm hạ nhiệt căng thẳng ở Trung Đông, tập trung vào: chung sống hòa bình, tôn trọng chủ quyền quốc gia, tuân thủ luật pháp quốc tế và cân bằng giữa phát triển với an ninh.
Trong một bài phân tích được đăng ngay sau chuyến thăm của ông Araghchi tới Trung Quốc hồi tháng 5, ông George Chen - giảng viên tại Đại học Hong Kong và Đại học Thanh Hoa (Trung Quốc) - đánh giá vai trò của Bắc Kinh trong cục diện xung đột Iran là khó có thể thay thế.
Theo ông Chen, là khách hàng mua dầu lớn nhất của Tehran, Trung Quốc có tiếng nói đáng kể đối với Iran, khiến những lời khuyên từ Bắc Kinh có thể mang sức nặng nhất định.
Giới phân tích chỉ ra rằng dù Bắc Kinh thực sự muốn chấm dứt cuộc chiến vốn đang gây hỗn loạn các thị trường tài chính và năng lượng toàn cầu, nước này từ trước đến nay luôn né tránh việc sa lầy vào xung đột giữa các bên thứ ba cũng như những nỗ lực ngoại giao chưa nắm chắc kết quả.
Tại Iran, dư luận cũng xuất hiện nhiều luồng ý kiến khác nhau về thông điệp mới nhất của ông Tập.
Cựu Ngoại trưởng Iran Mohammad Javad Zarif nhận định vào hôm 13-9 rằng những sáng kiến mang tính xây dựng của ông Tập mang lại cơ hội kịp thời để hạ nhiệt căng thẳng, đồng thời chứng minh ngoại giao đa phương "là con đường khả thi duy nhất dẫn tới sự ổn định".
Tuy nhiên, ông Hamed Vafaei, chuyên gia nghiên cứu Trung Quốc kiêm giáo sư văn học Trung Quốc tại Đại học Tehran (Iran), tỏ ra thận trọng khi cho rằng việc xem phát biểu của ông Tập là một đề nghị đứng ra làm trung gian giữa Iran và Mỹ có thể là một cách diễn giải chưa hoàn toàn sát với thực tế.
Theo ông Harsh V. Pant, chuyên gia tại tổ chức nghiên cứu Observer Research Foundation (Ấn Độ), các cuộc hội đàm Trung Quốc - Iran trước đây cho thấy cách tiếp cận của Bắc Kinh.
Trung Quốc có thể kêu gọi các bên hạ nhiệt, thúc đẩy mở lại eo biển Hormuz và tận dụng cuộc khủng hoảng để tăng lợi thế trong các cuộc trao đổi với Washington. Tuy nhiên, Bắc Kinh không thể quyết định thay Iran những vấn đề chiến lược quan trọng và dường như cũng không muốn làm điều đó.
Cách tiếp cận này cho thấy Trung Quốc theo đuổi chính sách ngoại giao thực tế và thận trọng tại Tây Á, tìm cách tăng ảnh hưởng nhưng tránh can dự quá sâu vào các cuộc xung đột và gánh thêm rủi ro.
Đọc bài gốc tại đây.