AfD thắng áp đảo tại bang miền đông Đức, cho thấy sức hút của phe cực hữu đang gia tăng, đặt nền chính trị truyền thống châu Âu trước thách thức mới.
Đảng Lựa chọn vì nước Đức (AfD) đã giành được 43,8% phiếu trong cuộc bầu cử địa phương cuối tuần qua ở Saxony-Anhalt, trở thành đảng nắm nhiều ghế nhất trong nghị viện bang miền đông Đức. Đây là kết quả tốt nhất mà đảng cực hữu này từng đạt được trong một cuộc bầu cử cấp bang tại Đức.
AfD giành chiến thắng tại 38 trong 41 đơn vị bầu cử ở bang Saxony-Anhalt, trong khi đảng Dân chủ Cơ đốc giáo (CDU) của Thủ tướng Friedrich Merz không thắng ở bất kỳ khu vực nào. Đây là sự thay đổi lớn so với năm 2021, khi CDU giành chiến thắng tại 40 trong 41 đơn vị.
Không chỉ AfD, nhiều đảng cực hữu khác tại châu Âu cũng đang nhận được sự ủng hộ nhiều hơn từ cử tri trong những năm gần đây. Do đó, diễn biến tại Saxony-Anhalt không chỉ đáng chú ý với chính trường Đức mà còn phần nào phản ánh thách thức châu Âu sắp đối mặt.
"Đây là mối lo ngại lớn đối với châu lục", Mujtaba Rahman, chuyên gia về châu Âu tại viện chính sách Eurasia Group, nói.
Sự trỗi dậy của phe cực hữu
AfD gia tăng ảnh hưởng trong bối cảnh nhiều cử tri Đức bất mãn với tình hình kinh tế, chi phí sinh hoạt và chính sách nhập cư. Đây là những vấn đề được đảng cực hữu đưa vào trọng tâm trong các chiến dịch tranh cử gần đây.
Nhận ra nỗi bức xúc của cử tri, AfD đã thúc đẩy chương trình nghị sự chống nhập cư, đề xuất đẩy nhanh trục xuất người nhập cư không giấy tờ, thay đổi chính sách phúc lợi theo hướng ưu tiên người bản địa, phản đối các lệnh trừng phạt nhằm vào Nga và việc Đức viện trợ cho Ukraine. Đảng này có quan điểm chỉ trích Liên minh châu Âu (EU) và ủng hộ thay đổi quan hệ với khối.
Coi cuộc bầu cử ở Saxony-Anhalt là cơ hội chứng minh rằng phe cực hữu có thể tạo ra được thay đổi, AfD tranh cử với khẩu hiệu "Mọi thứ đều có thể!", cùng cam kết giúp người Đức một lần nữa cảm thấy tự hào về đất nước mình. Tỷ lệ cử tri đi bỏ phiếu gần 78%, cao nhất tại Saxony-Anhalt kể từ năm 1990, cho thấy sự quan tâm lớn của người dân đối với cuộc bầu cử lần này.
Mỗi cử tri có hai lá phiếu. Phiếu thứ nhất quyết định ứng viên chiến thắng tại đơn vị bầu cử và giành ghế trực tiếp tại nghị viện bang. Phiếu thứ hai quyết định việc phân bổ số ghế còn lại giữa các đảng trong nghị viện bang. Sau cuộc bầu cử, AfD giữ 39 trong tổng số 83 ghế, CDU ở vị trí thứ hai với 15 ghế. Đảng Dân chủ Xã hội, đảng Xanh và đảng Cánh tả đều giữ 8 ghế, còn đảng BSW giữ 5 ghế.
"Cử tri đã gửi thông điệp rằng mọi chuyện không thể tiếp diễn như hiện nay", Ulrich Siegmund, 35 tuổi, ứng viên hàng đầu của AfD cho ghế thủ hiến Saxony-Anhalt, nói với đài ARD. "Thủ tướng Merz chính là một trong những người vận động tranh cử rất hiệu quả cho AfD trong chiến dịch này".
Kết quả đồng nghĩa AfD chưa hội đủ thế đa số để tự mình lập chính quyền bang, trong khi các chính đảng khác lâu nay đều phản đối hợp tác với phe cực hữu, ngầm hình thành một "bức tường lửa". Tuy nhiên, để trở thành thủ hiến, ông Siegmund chỉ cần nhận được quá bán số phiếu của các nghị sĩ tham gia bỏ phiếu.
Trên phạm vi toàn quốc, AfD cũng vươn lên trong một số cuộc thăm dò, vượt xa các chính đảng còn lại. Trong khảo sát hồi tháng 7, 28% người được hỏi nói sẽ bỏ phiếu cho AfD nếu Đức tổ chức bầu cử ngay bây giờ. CDU đứng thứ hai với 21%. CDU giờ đây vừa phải tìm cách ứng phó AfD, vừa phải duy trì liên minh cầm quyền với đảng Xã hội Cơ đốc giáo (CSU).
"Nếu chính phủ Đức phải dành nhiều thời gian và nguồn lực để giải quyết các vấn đề trong nước, khả năng Đức đóng góp vào việc giải quyết những thách thức chung của châu Âu có thể bị hạn chế", ông Rahman nhận định.
Tín hiệu cảnh báo châu Âu
Chiến thắng của AfD diễn ra trong bối cảnh các đảng cực hữu đang gia tăng ảnh hưởng tại nhiều nước châu Âu, tạo thêm sức ép đối với các chính phủ đương nhiệm vốn đang gặp khó khăn trong việc giải quyết những bất ổn kinh tế kéo dài.
"Các nước phát triển ở châu Âu đang gặp những trở ngại đáng kể trong việc điều hành đất nước", ông Rahman nói. "Các chính phủ chưa giải quyết được lo lắng của người dân về chi phí sinh hoạt và cũng chưa đáp ứng được kỳ vọng của cử tri".
Cử tri Pháp sẽ bầu tổng thống vào tháng 4/2027. Tây Ban Nha dự kiến tổ chức tổng tuyển cử chậm nhất vào tháng 8/2027, trong khi cuộc bầu cử tại Italy sẽ diễn ra trước cuối năm sau.
Tại Pháp, bà Marine Le Pen và đảng cực hữu Tập hợp Quốc gia (RN) đang dẫn đầu với khoảng cách lớn trong các cuộc thăm dò vòng một, thậm chí đứng đầu trong một số kịch bản bỏ phiếu. Điều này đưa bà Le Pen đến gần quyền lực hơn bất kỳ thời điểm nào trong 14 năm theo đuổi mục tiêu trở thành tổng thống.
Ông Rahman cho rằng nếu lực lượng cực hữu lên nắm quyền tại Paris, EU có thể đối mặt với những xáo trộn lớn, bởi Pháp là một trong những nước có ảnh hưởng nhất trong khối, sở hữu kho vũ khí hạt nhân và đóng vai trò sáng lập tiến trình hội nhập của châu Âu.
"Mặt trận chống cực hữu tồn tại từ sau Thế chiến II tại Pháp và Đức đang đứng trước nguy cơ tan rã", Philippe Marliere, giáo sư chính trị Pháp và châu Âu tại Đại học UCL, Anh, nói.
Tại Tây Ban Nha, đảng cực hữu Vox có thể tham gia chính phủ liên minh sau cuộc bầu cử tiếp theo, khi chính phủ đương nhiệm của đảng Xã hội gặp sức ép từ các bê bối tham nhũng và vấn đề nhập cư. Tại Anh, Công đảng đã thay lãnh đạo Keir Starmer hồi tháng 7 nhằm tìm cách khôi phục sự ủng hộ của cử tri, trong bối cảnh đảng cực hữu Reform UK đang ngày càng được ủng hộ.
Tuy nhiên, đà đi lên của phe cực hữu không phải không thể đảo ngược. Tại Anh, Reform UK gặp thách thức khi lãnh đạo đảng này vướng bê bối, cho phép Công đảng có thời gian củng cố vị thế. Tại Hungary, đảng cực hữu Fidesz đã thất bại sau 16 năm cầm quyền.
Timothy Bale, giáo sư chính trị tại Đại học Queen Mary London, cho rằng tác động từ chiến thắng của AfD sẽ phụ thuộc nhiều vào cách đảng này điều hành bang Saxony-Anhalt nếu lên nắm quyền.
Bộ trưởng phụ trách châu Âu của Pháp Benjamin Haddad hôm 6/9 gọi chiến thắng áp đảo của đảng cực hữu AfD trong cuộc bầu cử bang tại Đức là "diễn biến đáng lo ngại".
"Chúng ta phải khiêm tốn lắng nghe sự tức giận, những lo lắng và nỗi sợ hãi của người dân, đồng thời tìm cách giải quyết những vấn đề đó", ông Haddad nói. "Chủ nghĩa dân tộc và bài ngoại sẽ không bao giờ là giải pháp cho những vấn đề này".
Như Tâm (Theo DW, AP, WSJ)
Đọc bài gốc tại đây.