Quỹ đất hạn chế, thủ tục kéo dài, hiệu quả đầu tư thấp, thiếu ưu đãi của nhà nước khiến nhiều khu đất dành cho giao thông tĩnh chưa được đầu tư làm bãi đỗ xe.
Tại Hà Nội, tốc độ tăng phương tiện bình quân hàng năm hơn 10% đối với ôtô và hơn 3% đối với xe máy, trong khi tỷ lệ diện tích đất dành cho giao thông trên diện tích đất xây dựng đô thị mới đạt 12,1% (tăng khoảng 0,26-0,3%/năm). Diện tích đất dành cho giao thông tĩnh mới đạt khoảng 0,5%, thấp hơn tiêu chuẩn là 3%, theo báo cáo của Sở Xây dựng.
Năm 2022, UBND TP Hà Nội ban hành quyết định 1218 về việc phê duyệt quy hoạch bến xe, bãi đỗ xe, trung tâm tiếp vận và trạm dừng nghỉ trên địa bàn đến năm 2030, tầm nhìn đến 2050. Theo đó, thành phố quy hoạch bãi đỗ xe công cộng với tổng diện tích 1.805 ha, bao gồm bãi đỗ xe công cộng tập trung 1.197 ha, bãi đỗ xe trung chuyển 17 ha, bãi đỗ xe buýt, xe tải 590 ha.
Quy hoạch xác định 1.690 bãi đỗ xe công cộng đến năm 2030, gồm 1.124 bãi mặt đất, 97 bãi ngầm và 469 bãi cao tầng. Tuy nhiên, đến nay mới có 72 bãi đi vào hoạt động, 61 bãi đang được đầu tư xây dựng. Hàng loạt vị trí quy hoạch thành bãi đỗ xe ngầm như tại chợ Đồng Xuân, vườn hoa Bát Đàn, quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục, quảng trường 19/8, sân cung Văn hóa Hữu nghị Việt Xô, cung thể thao Quần Ngựa, công viên Thủ Lệ, song đến nay chưa dự án nào triển khai.
Tình trạng chậm chễ xây dựng bãi đỗ xe trong nội đô khiến phương tiện đỗ tràn lan dưới lòng đường, trên vỉa hè, trong ngõ nhỏ, gây cản trở giao thông... được các chuyên gia, doanh nghiệp xác định do nhiều nguyên nhân.
Chậm thu hồi đất dành cho bãi đỗ xe
Nhiều khu đất được quy hoạch làm bãi đỗ xe, nhưng chậm giải phóng mặt bằng hoặc chưa hoàn thiện các thủ tục pháp lý cần thiết. Đơn cử, bãi đỗ xe ngầm tại dải đất phía nam đường Đại Cồ Việt, bãi đỗ xe ngầm cung thể thao Quần Ngựa, bãi đỗ xe Đại Kim đều có chủ trương đầu tư từ những năm 2017-2019, song đến nay vẫn chưa thu hồi đất để thực hiện dự án.
Nhiều bãi đỗ xe lớn đã hình thành còn bị điều chỉnh quy hoạch hoặc bị thu hồi để sử dụng mục đích khác. Bãi đỗ xe Dịch Vọng được thành phố thu hồi để xây dựng công trình thương mại. Bãi đỗ xe Mỹ đình 1, 2 chuyển đổi làm đường đua F1. Bãi số 1 Đào Duy Anh bị thu hồi để phục vụ dự án mở rộng quốc lộ 1. Bãi đỗ xe Trần Quang Khải, theo quy hoạch cũ có diện tích 4.000 m2, nay chịu tác động của dự án đường trục đại lộ cảnh quan sông Hồng nên điều chỉnh còn 1.700 m2.
Ông Đào Ngọc Nghiêm, Phó chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam, cho rằng thành phố thiếu quyết liệt thu hồi đất dành cho bãi đỗ xe. Thông thường, đối với các đô thị, nhất là loại đô thị đặc biệt, phải có khoảng 3% diện tích đất tự nhiên dành cho bãi đỗ xe, nhưng Hà Nội hiện chỉ đạt chưa đến 0,5%.
Nguyên nhân lớn nhất nằm ở sự thiếu đồng bộ giữa quy hoạch và cơ chế, thủ tục thực hiện. Nhiều vị trí quy hoạch bãi đỗ xe nằm xen trong khu dân cư hiện hữu hoặc liên quan đến đất công, khiến công tác giải phóng mặt bằng gặp nhiều khó khăn.
Doanh nghiệp không mặn mà vì hiệu quả đầu tư thấp
Ông Nguyễn Đức Vinh, Phó giám đốc Công ty Khai thác điểm đỗ xe Hà Nội, cho biết các dự án bãi đỗ xe thường có vốn đầu tư lớn trong khi doanh nghiệp phải thu tiền lẻ, kéo dài thu hồi vốn hàng chục năm. Ông lấy ví dụ Công ty Khai thác điểm đỗ xe Hà Nội lập dự án đầu tư bãi đỗ xe Phúc Lợi (Long Biên) diện tích 1,7 ha, tổng mức đầu tư hơn 100 tỷ đồng, khả năng thu hồi vốn trong 35 năm.
Với bãi đỗ xe cao tầng hoặc công trình ngầm, chi phí đầu tư tăng 2-3 lần so với bãi xe trên mặt đất do yêu cầu về kết cấu, địa chất, công trình ngầm hiện hữu, cấp thoát nước và các tuyến hạ tầng kỹ thuật. Trong khi đó, bãi đỗ xe theo quy hoạch phải cạnh tranh với các điểm trông giữ tự phát có giá trông giữ xe thấp, tạo cạnh tranh thiếu bình đẳng.
Một số doanh nghiệp mong muốn đầu tư bãi đỗ xe kết hợp trung tâm thương mại, văn phòng hoặc dịch vụ khác để tăng nguồn thu. Tuy nhiên, quy định tỷ lệ kinh doanh thương mại không quá 30% diện tích sàn đỗ xe khiến doanh nghiệp ngại tham gia đầu tư.
"Doanh nghiệp thường khó khăn về vốn trong khi kinh doanh bãi đỗ xe lại không hiệu quả nên rất khó thu hút đầu tư", ông Vinh giải thích.
Thủ tục đầu tư kéo dài, thiếu ưu đãi của nhà nước
Theo ông Nguyễn Đức Vinh, một dự án bãi đỗ xe muốn triển khai phải đi qua nhiều bước như một dự án nhà ở thương mại, từ xác định vị trí, chỉ tiêu quy hoạch, bố trí quỹ đất, lựa chọn nhà đầu tư, giao hoặc cho thuê đất, thẩm định dự án, cấp phép xây dựng... Với các thủ tục này, thời gian thực hiện một dự án ít nhất 2 năm, còn vướng mắc thì có thể kéo dài 5-7 năm.
Số ít đơn vị đã triển khai thủ tục đầu tư bãi đỗ xe theo quy hoạch năm 2022, song đến 2026 lại vướng quy hoạch tổng thể Hà Nội tầm nhìn 100 năm. Dự án buộc phải thay đổi, điều chỉnh diện tích khiến các đơn vị phải thực hiện lại thủ tục.
Theo ông Vinh, các doanh nghiệp đầu tư bãi đỗ xe thời gian qua chưa được ưu đãi như miễn tiền thuê đất, vay vốn ưu đãi...
Để khắc phục tình trạng thiếu bãi đỗ xe, ông Lê Trung Hiếu, Phó giám đốc Sở Tài chính Hà Nội, cho rằng thành phố cần có ưu đãi về thuế, tiền thuê đất và tín dụng đủ mạnh để thu hút nhà đầu tư. Quy hoạch phải minh bạch và có tính cam kết như mỗi phường cần công khai danh mục bãi đỗ, quy mô, tiến độ, phương án tiếp cận giao thông để người dân và doanh nghiệp có thể giám sát.
"Nếu tiếp tục chậm trễ, quy hoạch bãi đỗ sẽ mãi là bản vẽ đẹp trên giấy, còn ngoài đường, phương tiện vẫn chen chúc, vỉa hè bị chiếm dụng. Nhưng nếu Hà Nội dám mạnh tay tháo gỡ cơ chế, thúc đẩy đầu tư và áp dụng công nghệ, thành phố hoàn toàn có thể xoay chuyển cục diện", ông Hiếu nói.
Đoàn Loan
Đọc bài gốc tại đây.