Từ một nghi lễ mang đậm dấu ấn Phật giáo, Vu Lan theo thời gian đã hòa vào đời sống văn hóa tinh thần của người Việt, trở thành một dịp giàu ý nghĩa đạo đức và nhân văn.
Lễ Vu Lan báo hiếu bắt nguồn từ sự tích Bồ tát Mục Kiền Liên, một trong những vị đệ tử lớn của Đức Phật, đã cứu mẹ thoát khỏi kiếp ngạ quỷ. Từ câu chuyện về lòng hiếu thảo ấy, Vu Lan trở thành ngày lễ hằng năm nhằm tưởng nhớ công ơn cha mẹ, tổ tiên, đồng thời nhắc nhở mỗi người biết trân trọng những gì đang có và thực hành đạo hiếu bằng những việc làm thiết thực, thể hiện tình yêu thương, lòng biết ơn đối với đấng sinh thành.
Với những người còn cha mẹ, đây là khoảng thời gian để thêm trân trọng sự hiện diện, những hy sinh thầm lặng của đấng sinh thành. Với người đã mất cha mẹ, mùa Vu Lan trở thành dịp để gửi gắm nỗi nhớ thương qua những việc làm thiện lành, ý nghĩa. Đối với mỗi gia đình, đây cũng là cơ hội để các thành viên gần nhau hơn, biết lắng nghe, sẻ chia và vun đắp tình cảm.
Không chỉ nhắc nhở con người về bổn phận hiếu kính với cha mẹ, mùa Vu Lan còn khơi dậy lòng biết ơn, sự sẻ chia và trách nhiệm, lan tỏa sâu rộng tinh thần tri ân, nghĩa tình trong cộng đồng. Lòng hiếu kính với cha mẹ được nối dài thành sự biết ơn đối với tổ tiên, các thế hệ đi trước và những người đã hy sinh cho đất nước, để truyền thống "Uống nước nhớ nguồn" tiếp tục được gìn giữ bằng những việc làm cụ thể, thiết thực.
Dịp để mỗi người trở về với cội nguồn
"Công cha như núi Thái Sơn
Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra
Một lòng thờ mẹ kính cha
Cho tròn chữ hiếu mới là đạo con."
Những ngày tháng Bảy âm lịch, mùa Vu Lan Báo hiếu Phật lịch 2570-dương lịch 2026 đã diễn ra tại nhiều tự viện trên cả nước với những nghi lễ trang nghiêm, xúc động cùng nhiều hoạt động thiện nguyện thiết thực.
Từ nghi thức cài hoa hồng, thắp nến tri ân các Anh hùng Liệt sỹ, đến những phần quà trao tặng người có hoàn cảnh khó khăn, tinh thần hiếu hạnh được chuyển hóa thành những hành động cụ thể, góp phần lan tỏa truyền thống "Uống nước nhớ nguồn" của dân tộc".
Tối 22/8, trong cơn mưa nặng hạt, hàng nghìn Phật tử vẫn thành kính trở về chùa Bằng-Linh Tiên tự, phường Hoàng Liệt, Hà Nội, tham dự Đại lễ Vu Lan báo hiếu. Một trong những nghi thức để lại nhiều cảm xúc là lễ cài hoa hồng. Hoa hồng đỏ được trao cho những người còn cha mẹ; hoa hồng màu hồng dành cho những người chỉ còn cha hoặc mẹ; hoa hồng trắng dành cho những người đã mất cả hai đấng sinh thành. Mỗi đóa hoa được cài lên ngực áo mang theo một câu chuyện, một hoàn cảnh và một nỗi niềm riêng.
Với người còn cha mẹ, đó là lời nhắc về niềm hạnh phúc và trách nhiệm phải biết yêu thương, phụng dưỡng khi còn có thể. Với người đã mất cha mẹ, đó là sự tưởng niệm và lời nhắc rằng tình thương dành cho đấng sinh thành vẫn có thể được tiếp nối qua những việc thiện lành.
Tối 23/8, tại chùa Minh Giác, phường Hiệp Bình, Thành phố Hồ Chí Minh, lễ thắp nến tri ân mùa Vu Lan cũng diễn ra trong không khí trang nghiêm. Tiếng violin vang lên giữa không gian tĩnh lặng của chánh điện, hòa cùng bài văn tưởng niệm về công ơn sinh thành, dưỡng dục. Trong khoảnh khắc ấy, nhiều Phật tử lặng người trước những ký ức về cha mẹ. Có người may mắn vẫn còn cha mẹ để yêu thương, có người chỉ còn cha hoặc mẹ, cũng có người đã mất cả hai đấng sinh thành.
Ban đạo từ tại buổi lễ, Đại đức Thích Đồng Quảng, trụ trì chùa Minh Giác nhấn mạnh, Vu Lan không chỉ là một nghi lễ được tổ chức hằng năm, còn là dịp để mỗi người nhìn lại chính mình, chuyển hóa lòng biết ơn thành những hành động cụ thể: sống tử tế, biết sẻ chia, làm việc thiện và hồi hướng công đức đến cha mẹ hiện tiền cũng như cha mẹ nhiều đời đã quá vãng.
Từ lòng hiếu kính đối với cha mẹ, mỗi người học cách biết ơn cuộc đời; từ tình thương gia đình mở rộng thành tình thương đồng bào, góp phần gìn giữ và lan tỏa đạo lý "Uống nước nhớ nguồn".
Tinh thần Vu Lan không chỉ được thể hiện qua những nghi thức tâm linh, còn được chuyển hóa thành nhiều hoạt động an sinh xã hội. Tối 22/9, Lễ thắp nến tưởng niệm và phóng liên đăng trong Pháp hội Vu lan-Báo hiếu đã được tổ chức tại Việt Nam Quốc Tự (phường Hòa Hưng, thành phố Hồ Chí Minh) để cầu nguyện, tri ân công đức hai đấng sinh thành quá vãng; chư anh linh cán bộ, chiến sỹ, lực lượng tuyến đầu đã hy sinh, không may tử vong trong đại dịch COVID-19.
Tại chùa Huệ Hương, phường Kon Tum, tỉnh Quảng Ngãi, chiều 23/8, chư Tôn đức và Phật tử tổ chức trao 200 phần quà đến những người có hoàn cảnh khó khăn nhân mùa Vu Lan. Mỗi phần quà gồm gạo, mì và các nhu yếu phẩm thiết yếu được Ban Tổ chức trao đến các đoàn sinh Gia đình Phật tử Huệ Hương có thành tích chuyên cần trong học tập và tích cực tham gia sinh hoạt.
Tại chùa Linh Hòa, xã Đức Linh, tỉnh Lâm Đồng, sáng 23/8, chùa phối hợp cùng chùa Giác Tánh, phường Tân Hòa, Thành phố Hồ Chí Minh tổ chức trao 300 phần quà tặng các hộ nghèo, cận nghèo và gia đình chính sách trên địa bàn...
Những hoạt động thiện nguyện, sẻ chia được tổ chức tại các đền, chùa, cơ sở tự viện trong mùa Vu Lan không chỉ mang ý nghĩa hỗ trợ những hoàn cảnh khó khăn, còn là cách cụ thể hóa tinh thần hiếu hạnh, lòng biết ơn và đạo lý "Uống nước nhớ nguồn" trong đời sống hôm nay. Từ việc chăm lo cho những người yếu thế đến tri ân các thế hệ đã hy sinh vì Tổ quốc, tinh thần báo hiếu được mở rộng thành trách nhiệm với gia đình, cộng đồng và quê hương, đất nước.
Từ khi Phật giáo được truyền vào Việt Nam, lễ Vu Lan, được tổ chức vào Rằm tháng Bảy âm lịch hằng năm, dần hòa quyện với truyền thống tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên của dân tộc, trở thành một nét đẹp văn hóa giàu giá trị nhân văn.
Không chỉ giới hạn trong đời sống Phật giáo, Vu Lan còn là dịp để mỗi người trở về với cội nguồn, tưởng nhớ tổ tiên, tri ân công ơn sinh thành, dưỡng dục và nuôi dưỡng tinh thần hiếu kính. Mùa Vu Lan Báo hiếu Phật lịch 2570-dương lịch 2026, Ban Thường trực Hội đồng Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam đã có văn bản đề nghị Ban, Viện Trung ương và Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam các tỉnh, thành phố tổ chức các lễ cầu siêu, tưởng niệm, tri ân anh linh các Anh hùng Liệt sỹ; tích cực tham gia chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sỹ; đồng thời phối hợp với chính quyền tổ chức trang nghiêm các nghi lễ tâm linh, thăm hỏi và trao quà tới thương binh, bệnh binh, gia đình liệt sỹ, gia đình có công với cách mạng.
Đồng thời, Hội đồng Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam kêu gọi chư Tôn đức tăng ni và đồng bào phật tử cả nước trong mùa Vu Lan-Báo hiếu, Rằm tháng Bảy năm Bính Ngọ thực hành hạnh từ bi bằng những hành động thiết thực, đúng Chính pháp và phù hợp pháp luật. Mỗi người con Phật lấy tâm từ bi làm nền tảng, lấy trí tuệ làm phương tiện, lấy việc không sát sinh và bảo hộ sự sống làm sự thực hành thường xuyên...
Biến lòng biết ơn thành hành động phụng sự
Trong bài viết về Đại lễ vu lan, Hòa thượng Thích Minh Thiện, Ủy viên Hội đồng Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam, Chứng minh, Cố vấn Chỉ đạo Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh Tây Ninh, trụ trì Chùa Thiên Châu, phường Long An, tỉnh Tây Ninh cho rằng tám giá trị thiết thực của Đại lễ Vu Lan đó là: Khơi dậy đạo hiếu; hàn gắn tình cảm gia đình; nuôi dưỡng lòng biết ơn; giáo dục thế hệ trẻ; chuyển hóa nỗi đau thành tình thương; xây dựng văn hóa gia đình Việt Nam; biến lòng biết ơn thành hành động phụng sự. Theo đó, giá trị đầu tiên và căn bản nhất của Vu Lan là khơi dậy đạo hiếu.
Từ tình thương đối với cha mẹ, con người học được cách kính trọng, biết ơn, nhẫn nhịn, chia sẻ và sống có trách nhiệm. Trong đời sống hôm nay, cần giúp thế hệ trẻ hiểu rằng hiếu không chỉ được thể hiện bằng tiền bạc. Hiếu còn là thời gian, là sự hiện diện, một cuộc điện thoại, một bữa cơm, một lần lắng nghe và trên hết là sống sao cho cha mẹ có thể an tâm về mình.
Hàn gắn tình cảm gia đình: Gia đình là tế bào của xã hội. Trong khi nhiều gia đình đang đối diện với khoảng cách thế hệ, áp lực kinh tế, di cư lao động, sự khác biệt về quan điểm sống và tác động của công nghệ, Vu Lan có thể trở thành một chiếc cầu nối giữa các thế hệ.
Một Đại lễ Vu Lan thành công không chỉ được đo bằng số người đến chùa, quy mô sân khấu hay số lượng chương trình được tổ chức. Điều quan trọng hơn là sau khi trở về, một người con biết ôm mẹ, nắm tay cha; một gia đình cùng ngồi ăn với nhau một bữa cơm trong bình an. Đó mới là sự chuyển hóa thật sự; Vu Lan - một phương tiện hoằng pháp giàu sức lan tỏa.
Nuôi dưỡng lòng biết ơn: Từ hiếu kính cha mẹ, Vu Lan cần mở rộng thành tâm tri ân đối với cuộc đời. Mỗi người không chỉ mang ơn cha mẹ mà còn mang ơn ông bà tổ tiên, thầy tổ, quê hương đất nước, những người đã hy sinh, những người lao động và biết bao nhân duyên đang âm thầm nâng đỡ cuộc sống. Một bát cơm có biết bao người góp phần làm nên; một con đường chúng ta đi có biết bao người xây dựng; nền hòa bình hôm nay cũng được đánh đổi bằng biết bao sự hy sinh. Do đó, Vu Lan cần đưa con người đi từ câu nói "Con biết ơn cha mẹ" đến một nhận thức rộng lớn hơn: "Tôi biết ơn cuộc đời".
Giáo dục thế hệ trẻ: Một trong những nhiệm vụ quan trọng của công tác hoằng pháp là đưa tinh thần Vu Lan đến với thiếu nhi, thanh thiếu niên, sinh viên và người trẻ. Giáo dục Vu Lan không nhất thiết phải bắt đầu bằng những bài giảng dài. Có thể bắt đầu từ những việc rất giản dị: biết chào hỏi cha mẹ, biết nói lời cảm ơn, phụ giúp việc nhà, chăm sóc cha mẹ khi đau yếu và sống tử tế để cha mẹ được an lòng.
Các tự viện có thể tổ chức những hoạt động như viết thư cho cha mẹ, kể chuyện về cha mẹ, tọa đàm về gia đình, hoạt động thiện nguyện, thăm người già neo đơn hoặc chương trình "Một ngày làm việc nhà thay cha mẹ". Đó chính là phương pháp hoằng pháp thông qua giáo dục trải nghiệm.
Chuyển hóa nỗi đau thành tình thương: Mùa Vu Lan không phải ai cũng bước vào với cùng một hoàn cảnh. Có người còn mẹ, có người mất mẹ; có người còn cha, có người đã mất cha; có người có một gia đình hạnh phúc nhưng cũng có người mang trong lòng những khoảng trống và tổn thương. Vì vậy, truyền thông và thuyết giảng Vu Lan cần đặc biệt tinh tế. Không nên chỉ khơi dậy nước mắt mà cần giúp người mất cha mẹ chuyển hóa nỗi đau thành tình thương và sự tiếp nối. Cha mẹ không còn hiện diện bằng hình hài nhưng vẫn có thể tiếp tục hiện diện trong cách chúng ta sống. Nếu cha mẹ từng dạy chúng ta sống tử tế và hôm nay chúng ta tiếp tục sống tử tế, thì những giá trị tốt đẹp của cha mẹ vẫn đang được tiếp nối trong cuộc đời.
Xây dựng văn hóa gia đình Việt Nam: Một xã hội văn minh không chỉ được đo bằng những tòa nhà cao tầng, tốc độ phát triển kinh tế hay thành tựu công nghệ. Một tiêu chí quan trọng hơn là các thế hệ có còn biết lắng nghe và nâng đỡ nhau hay không. Vu Lan có thể góp phần xây dựng một nền văn hóa gia đình hiếu kính, hòa thuận, trách nhiệm và yêu thương. Khi mỗi thành viên biết trở về với gia đình, biết lắng nghe và biết trân trọng nhau, những giá trị ấy sẽ tạo nên nền tảng đạo đức bền vững cho xã hội.
Biến lòng biết ơn thành hành động phụng sự: Một mùa Vu Lan chỉ dừng lại ở xúc động thì chưa đủ. Giá trị của tri ân phải được đo bằng hành động. Từ tinh thần báo hiếu, các tự viện và cộng đồng Phật tử có thể triển khai những hoạt động thiết thực như thăm hỏi người cao tuổi, chăm sóc người neo đơn, hỗ trợ gia đình khó khăn, khám bệnh, hiến máu nhân đạo, giúp đỡ trẻ em nghèo, tri ân gia đình chính sách, thăm thương bệnh binh, tưởng niệm anh hùng liệt sỹ, trồng cây và bảo vệ môi trường. Khi ấy, bông hoa hồng trên ngực áo không còn chỉ là một biểu tượng cảm xúc mà trở thành động lực để mỗi người làm một việc tốt trong cuộc đời. Đó chính là tinh thần Phật giáo nhập thế.
Vu Lan - một phương tiện hoằng pháp giàu sức lan tỏa: Đối với Giáo hội và chư Tăng Ni, Vu Lan là một cơ hội hoằng pháp đặc biệt bởi đây là chủ đề không chỉ người Phật tử quan tâm mà cả người ngoài Phật giáo, người trẻ và người lớn tuổi đều có thể đồng cảm.
Tuy nhiên, để phát huy được tiềm năng ấy, việc tổ chức Vu Lan cần chuyển từ mô hình thiên về nghi lễ sang một mô hình kết hợp lễ-hiểu-tu-hành-phụng sự. Người đến chùa dự lễ cần mang về được ít nhất một bài học để sống tốt hơn. Nếu sau Đại lễ, một người biết thương cha mẹ hơn, biết nhẫn nhịn hơn và biết làm việc thiện hơn, thì Vu Lan đã thật sự thành công./.
Đọc bài gốc tại đây.