Mechelle Vinson, nhân viên ngân hàng 19 tuổi, cáo buộc cấp trên nhiều lần quấy rối, cưỡng ép quan hệ tình dục. Sau nhiều năm kiện tụng, phán quyết năm 1986 trở thành án lệ nền tảng về quấy rối tình dục nơi công sở.
Năm 1974, cô gái 19 tuổi Mechelle Vinson tìm việc tại một chi nhánh ngân hàng Meritor ở Washington D.C. Người cô gặp là Sidney Taylor, phó chủ tịch ngân hàng kiêm quản lý chi nhánh.
Taylor đưa Vinson đơn xin việc. Sau khi cô hoàn thành và nộp lại, ông gọi điện thông báo cô được tuyển. Vinson bắt đầu với vị trí nhân viên tập sự giao dịch.
Trong bốn năm làm việc dưới quyền Taylor, Vinson lần lượt được thăng chức lên giao dịch viên, trưởng giao dịch viên rồi trợ lý quản lý chi nhánh. Hồ sơ Tòa án Tối cao xác nhận việc thăng tiến của cô dựa trên năng lực.
Cáo buộc quấy rối tình dục
Theo lời khai của Vinson, những rắc rối bắt đầu vài tháng sau khi cô vào làm.
Vinson khai Taylor mời mình đi ăn tối rồi đề nghị đến nhà nghỉ để quan hệ tình dục. Ban đầu, cô từ chối nhưng cuối cùng khuất phục vì lo sợ việc làm bị ảnh hưởng. Sau đó, Vinson cáo buộc Taylor nhiều lần có những hành vi tình dục không mong muốn tại chi nhánh ngân hàng, cả trong và ngoài giờ làm việc.
Vinson khai bị Taylor sàm sỡ tại chỗ làm, bám theo vào nhà vệ sinh nữ, có lúc phô bày cơ thể và nhiều lần cưỡng ép cô quan hệ tình dục. Vinson ước tính hai người đã quan hệ khoảng 40-50 lần. Những hành vi này chấm dứt sau năm 1977, khi cô bắt đầu có bạn trai ổn định.
Taylor phủ nhận các cáo buộc và cho rằng Vinson đưa ra câu chuyện này vì một tranh chấp liên quan công việc. Ngân hàng cũng phủ nhận các cáo buộc của Vinson, đồng thời cho rằng không biết về bất kỳ hành vi quấy rối tình dục nào của Taylor và không hề đồng ý hay chấp thuận những hành vi đó.
Một trong những điểm gây tranh luận sau này là Vinson không báo cáo Taylor với cấp trên và cũng không sử dụng quy trình khiếu nại của ngân hàng. Vinson khai rằng sợ Taylor nên không tố cáo.
Tháng 9/1978, Vinson thông báo với Taylor rằng cô nghỉ bệnh vô thời hạn. Ngày 1/11/1978, ngân hàng sa thải cô vì sử dụng quá nhiều ngày nghỉ phép.
Sau đó, Vinson kiện Taylor và ngân hàng.
Vinson không đưa Taylor ra tòa hình sự về cáo buộc cưỡng ép quan hệ. Cô khởi kiện theo Điều VII của Đạo luật Dân quyền năm 1964, đạo luật chống phân biệt đối xử trong việc làm. Vinson lập luận: Những hành vi tình dục mà cô phải chịu đã tạo ra "môi trường làm việc thù địch", đồng thời cấu thành phân biệt đối xử vì giới tính tại nơi làm việc.
Từ đây, vụ việc vượt khỏi một tranh chấp giữa nữ nhân viên và cấp trên.
Câu hỏi pháp lý đặt ra là liệu những hành vi quấy rối tình dục tạo ra môi trường làm việc thù địch có thể bị xem là phân biệt đối xử vì giới tính theo Điều VII hay không.
Tranh cãi trên hai phiên tòa
Năm 1980, vụ án được đưa ra xét xử tại tòa án liên bang. Phiên xét xử kéo dài 11 ngày, trong đó Vinson và Taylor đưa ra những lời khai hoàn toàn trái ngược về mối quan hệ giữa họ.
Vinson khai nhiều năm bị Taylor quấy rối và cưỡng ép quan hệ tình dục. Còn Taylor phủ nhận toàn bộ, khẳng định chưa từng quan hệ tình dục, "đụng chạm" hay có lời lẽ gợi dục.
Trong phán quyết ngày 26/2/1980, tòa sơ thẩm không đưa ra kết luận về việc Vinson và Taylor có thực sự quan hệ tình dục hay không. Tòa cho rằng, nếu hai người có quan hệ, thì đó là tự nguyện và không liên quan đến việc Vinson tiếp tục làm việc hoặc được thăng chức. Từ đó, tòa kết luận Vinson không phải nạn nhân của quấy rối tình dục hay phân biệt đối xử vì giới tính.
Với ngân hàng, tòa cho rằng đơn vị này không thể chịu trách nhiệm vì không được thông báo về những hành vi mà Vinson cáo buộc Taylor thực hiện.
Sau phán quyết bất lợi của tòa sơ thẩm, Vinson kháng cáo.
Năm 1985, tòa phúc thẩm đảo ngược phán quyết. Tòa cho rằng vi phạm Điều VII có thể xuất phát từ hai dạng quấy rối tình dục: Hành vi gắn lợi ích cụ thể trong công việc với việc đáp ứng yêu cầu tình dục, hoặc hành vi dù không ảnh hưởng đến lợi ích kinh tế nhưng tạo ra môi trường làm việc thù địch hoặc xúc phạm.
Theo tòa, khiếu kiện của Vinson thuộc dạng thứ hai và tòa sơ thẩm chưa xem xét vấn đề này.
Tòa phúc thẩm cho rằng việc tòa sơ thẩm xác định mối quan hệ là "tự nguyện" chưa đủ để bác yêu cầu của Vinson. Nếu bằng chứng cho thấy Taylor buộc cô phải chấp nhận những hành vi quấy rối tình dục như một điều kiện của việc làm, thì việc có "tự nguyện" tham gia hay không không thể tự nó loại bỏ quyền khiếu kiện.
Ngân hàng tiếp tục kháng cáo lên Tòa án Tối cao, cho rằng Điều VII không nên được áp dụng theo cách mà tòa phúc thẩm đã diễn giải.
Phán quyết làm thay đổi luật Mỹ
Ngày 25/3/1986, Tòa án Tối cao nghe tranh luận trong vụ Meritor Savings Bank v. Vinson. Gần ba tháng sau, ngày 19/6/1986, tòa ra phán quyết.
Tòa xác nhận rằng quấy rối tình dục tạo ra môi trường làm việc thù địch có thể cấu thành phân biệt đối xử vì giới tính theo Điều VII. Nói cách khác, một nhân viên không nhất thiết phải chứng minh mình bị mất lương, mất chức hoặc mất một lợi ích kinh tế cụ thể mới có thể khiếu kiện.
Tòa nhận định hành vi quấy rối phải đủ nghiêm trọng hoặc diễn ra đủ thường xuyên để làm thay đổi điều kiện làm việc và tạo ra một môi trường mang tính lạm dụng. Những cáo buộc của Vinson, nếu được chứng minh, rõ ràng đủ để đưa ra yêu cầu về "môi trường làm việc thù địch".
Tòa án Tối cao cho rằng tòa sơ thẩm đã tập trung sai vào việc Vinson có "tự nguyện" tham gia những lần quan hệ hay không. Trọng tâm phải là liệu qua hành vi của Vinson, cô có cho thấy những lời đề nghị và hành vi tình dục của Taylor là "không được mong muốn" hay không.
Tòa cũng bác lập luận cho rằng việc ngân hàng có quy trình khiếu nại nhưng Vinson không sử dụng quy trình đó sẽ tự động loại trừ trách nhiệm của ngân hàng.
Từ lời tố cáo thành án lệ
Chiến thắng tại Tòa án Tối cao chưa phải hồi kết. Vụ án được trả về tòa cấp dưới để tiếp tục xem xét các tình tiết và trách nhiệm của ngân hàng. Cuối cùng, sau nhiều năm theo đuổi, vụ kiện được dàn xếp ngoài tòa vào năm 1991; các điều khoản của thỏa thuận không được công khai.
Vinson không đưa Taylor vào tù. Tòa án Tối cao cũng không phán quyết rằng những cáo buộc cưỡng ép quan hệ của cô đã được chứng minh.
Nhưng vụ kiện mà cô theo đuổi nhiều năm đã tạo ra một thay đổi pháp lý có sức ảnh hưởng lâu dài: Tòa án Tối cao lần đầu xác nhận quấy rối tình dục tạo ra môi trường làm việc thù địch có thể cấu thành phân biệt đối xử vì giới tính theo Điều VII.
Phán quyết Meritor Savings Bank v. Vinson từ đó trở thành một mốc quan trọng trong lịch sử pháp luật Mỹ về quấy rối tình dục nơi công sở.
Ủy ban Cơ hội Việc làm Bình đẳng Mỹ (EEOC) xem vụ kiện này là án lệ đặt nền móng cho cách tòa án đánh giá các vụ quấy rối tình dục tại nơi làm việc.
Tuệ Anh (theo Washington Post, Justia Law)
Đọc bài gốc tại đây.