2 năm trước, FIFA nghe lời cố vấn của cựu HLV lừng danh Arsene Wenger - nâng quy mô World Cup U17 lên 48 đội và tổ chức thành giải thường niên. Một sự thay đổi mang tính chiến lược của làng bóng đá.
Vì sao lại là tuổi U17?
Sự thay đổi đó, không chỉ đơn thuần đến từ lời khuyên của một vị HLV đáng kính. Cùng với Arsene Wenger, đội ngũ các chuyên gia khoa học thể thao của FIFA thống nhất rằng, đã đến lúc phải trao cho những cầu thủ U17 "sứ mệnh" quan trọng hơn trong làng bóng đá.
Nếu nhìn bề ngoài, đây có thể chỉ là câu chuyện mở rộng sân chơi, giúp lan tỏa cuộc chơi bóng đá trẻ đến mọi "ngóc ngách" của làng túc cầu.
Nhưng dưới góc độ khoa học thể thao, FIFA thực chất đang cho thấy một sự dịch chuyển đáng kể về "quãng tuổi nghề" của các cầu thủ chuyên nghiệp.
Giáo sư Damian Farrow, chuyên gia khoa học vận động của Viện Thể thao Úc (Australian Institute of Sport), từng nhận định trong nhiều nghiên cứu về phát triển vận động - rằng giai đoạn cuối tuổi dậy thì là thời điểm hệ thần kinh và cơ bắp phối hợp hiệu quả nhất để tiếp thu kỹ năng thể thao phức tạp.
Theo ông, “đây là cửa sổ sinh học hiếm hoi mà cầu thủ vừa đủ trưởng thành về thể chất để thi đấu cường độ cao, vừa còn đủ linh hoạt thần kinh để tái cấu trúc kỹ năng và tư duy chiến thuật”.
Điều đó giải thích vì sao các học viện lớn ở châu Âu đặc biệt coi trọng lứa U17. Ở tuổi 16-17, cơ thể nam giới bước vào giai đoạn tăng tốc mạnh về testosterone, kéo theo sự phát triển nhanh của khối cơ, mật độ xương, sức bật và khả năng bứt tốc.
Đây cũng là thời kỳ nhiều chỉ số vận động như acceleration (khả năng tăng tốc), explosive power (sức mạnh bùng nổ) hay VO2 max bắt đầu tiến gần ngưỡng vận động viên chuyên nghiệp trưởng thành.
Tiến sĩ Ian Jeffreys, chuyên gia huấn luyện thể lực người Anh và là tác giả nhiều giáo trình về phát triển vận động trẻ, cho rằng tuổi 16-17 đặc biệt quan trọng với các môn đòi hỏi tốc độ và phản xạ như bóng đá.
Ông viết: “Nếu được huấn luyện đúng cách, đây là giai đoạn cầu thủ đạt bước nhảy lớn nhất về năng lực vận động trong toàn bộ sự nghiệp. Nhiều nền tảng tốc độ và sức mạnh về sau được xây dựng từ chính giai đoạn này”.
Nhưng điều khiến U17 trở thành “mỏ vàng” của bóng đá hiện đại không chỉ nằm ở cơ bắp. Các nhà khoa học thần kinh thể thao cho rằng bộ não tuổi vị thành niên vẫn còn neuroplasticity, tức độ linh hoạt thần kinh, rất cao. Nói cách khác, cầu thủ trẻ học chiến thuật nhanh hơn người trưởng thành.
Trong bóng đá hiện đại, nơi pressing, positioning và scanning trở thành kỹ năng sống còn, khả năng tiếp thu chiến thuật ở tuổi 17 được xem là lợi thế cực lớn.
Những học viện nổi tiếng như FC Barcelona hay AFC Ajax từ lâu đã xây dựng triết lý đào tạo xoay quanh độ tuổi này. Họ tin rằng sau tuổi 20, việc sửa thói quen chơi bóng khó hơn nhiều so với việc “lập trình” tư duy chiến thuật từ trước đó.
Sự thay đổi của bóng đá đỉnh cao càng khiến FIFA phải đẩy nhanh chiến lược trẻ hóa. Hai thập niên trước, cầu thủ thường đạt đỉnh ở tuổi 25-29. Nhưng hiện nay, những cái tên như Lamine Yamal, Endrick, Ngumoha dần trở thành trụ cột của cac đội bóng lớn ngay khi bước vào tuổi thành niên.
World Cup U17 vì thế không còn chỉ là giải trẻ. Nó trở thành “hội chợ tuyển trạch” toàn cầu, nơi các CLB lớn săn tìm tài năng trước khi giá trị chuyển nhượng tăng vọt.
FIFA cũng nhìn thấy cơ hội mở rộng ảnh hưởng bóng đá sang châu Á, châu Phi và Trung Đông bằng cách trao thêm cơ hội thi đấu quốc tế cho các nền bóng đá mới nổi.
Những rủi ro và ý tưởng của FIFA
Tuy nhiên, mặt trái của cuộc đua này cũng ngày càng rõ rệt. Chính các chuyên gia khoa học thể thao là những người liên tục cảnh báo rằng cơ thể tuổi 17 chưa hoàn thiện hoàn toàn để chịu tải như vận động viên trưởng thành.
Tiến sĩ Neeru Jayanthi, chuyên gia y học thể thao trẻ em tại Đại học Emory (Mỹ), từng cảnh báo hiện tượng “professionalization too early” - chuyên nghiệp hóa quá sớm - đang khiến nhiều tài năng trẻ đối mặt nguy cơ quá tải sinh học.
Theo ông, xương tăng trưởng, gân và dây chằng ở tuổi vị thành niên vẫn còn nhạy cảm với cường độ thi đấu dày đặc. “Một cầu thủ có thể trông như người lớn về ngoại hình, nhưng bên trong cơ thể vẫn đang phát triển. Đó là lý do chấn thương stress fracture, tổn thương gân kheo hay burnout tâm lý xuất hiện ngày càng nhiều ở các tài năng trẻ”, ông nói.
Bóng đá hiện đại đang khiến cầu thủ trẻ thi đấu nhiều hơn bất kỳ thế hệ nào trước đây. Họ không chỉ đá cho CLB, đội trẻ quốc gia mà còn tham gia các tour du đấu, chiến dịch truyền thông và mạng xã hội từ rất sớm.
Trường hợp của Ansu Fati thường được nhắc đến như ví dụ điển hình về một tài năng bùng nổ quá nhanh nhưng liên tục vật lộn với chấn thương khi cơ thể chưa đủ khả năng thích nghi với cường độ elite football.
FIFA chắc chắn nhận thức được những vấn đề đó. Và có lẽ vì vậy, họ quyết định mở rộng quy mô World Cup, như một cách để làng bóng đá trẻ của các quốc gia sớm vận hành một cách chuyên nghiệp.
Ông Wenger luôn đề cao một ý tưởng xuyên suốt sự nghiệp bóng đá - đó là mở rộng sân chơi cho những cầu thủ trẻ, giúp họ sớm có ý thức về một cuộc đời chuyên nghiệp.
Và quả thật, nhờ có World Cup, ngay cả các nền bóng đá vùng trũng giờ đây cũng bắt đầu quan tâm sâu sát đến lứa tuổi U17 - lứa tuổi vàng mới của làng bóng đá.
Đọc bài gốc tại đây.