Sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo ra những thay đổi sâu rộng đối với hoạt động báo chí. Bên cạnh cơ hội nâng...
Sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo ra những thay đổi sâu rộng đối với hoạt động báo chí. Bên cạnh cơ hội nâng cao năng suất, hỗ trợ xử lý dữ liệu và sản xuất nội dung, AI cũng đặt ra nhiều thách thức liên quan đến an toàn thông tin, bảo vệ nguồn tin và niềm tin của công chúng.
Tại tọa đàm “Trí tuệ nhân tạo và báo chí” do nhóm G4 - gồm Đại sứ quán các nước Canada, Na Uy, New Zealand và Thụy Sĩ - phối hợp cùng Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) tại Việt Nam tổ chức, nhiều nhà ngoại giao, nhà báo đã thảo luận về những cơ hội và thách thức của AI.
Bà Leigh McCumber - Tham tán Chính trị và Kinh tế, Đại sứ quán Canada tại Việt Nam - nhấn mạnh, báo chí hiện đang hoạt động trong một môi trường thông tin ngày càng “nhiễu loạn”, nơi tin giả và nội dung do AI tạo ra đang làm xói mòn lòng tin của công chúng. Dù vậy, bà cũng nhìn nhận thực tế rằng, AI đã và đang hiện diện sâu rộng trong các tòa soạn - từ việc gỡ băng ghi âm đến phân tích dữ liệu - và hoàn toàn có thể tối ưu hóa hiệu suất làm việc nếu được sử dụng một cách có trách nhiệm. Một nguyên tắc then chốt rút ra từ kinh nghiệm của Canada là sự minh bạch tuyệt đối: đừng để khán giả phải hoài nghi xem những gì họ đang đọc, đang nghe hay đang xem có phải là sản phẩm của AI hay không. “AI sinh ra là để tiếp sức cho báo chí, chứ không phải để thay thế nó” - bà Leigh McCumber khẳng định.
Nhà báo Na Uy Henrik Vold nhấn mạnh rằng các vấn đề về đạo đức AI đang ngày càng gia tăng. Ông Henrik Vold cho rằng, AI chỉ là một công cụ chứ không thể thay thế cho phán đoán của nhà báo. Sự giám sát của con người là không thể thay thế, từ việc đưa ra quyết định biên tập đến việc xác minh tất cả nội dung do AI tạo ra. “Hãy đối xử với chatbot như một con người - nhưng đừng coi nó là một người bạn” - ông Henrik Vold cho biết.
Đại sứ Thụy Sĩ Thomas Gass cảnh báo rằng AI có thể đẩy báo chí ra xa mục đích cốt lõi của nó - chạy theo tốc độ, lượt xem và giật gân - với hậu quả phải đánh đổi bằng chiều sâu thông tin và trách nhiệm với cộng đồng. Tuy nhiên, AI cũng mang lại những cơ hội đáng kể như tăng cường năng lực báo chí điều tra, mở ra các hoạt động hợp tác xuyên biên giới, làm cho nội dung trở nên dễ tiếp cận và bao trùm hơn.
Phó Đại sứ New Zealand Rebecca Wood nhấn mạnh rằng, mặc dù AI hiện đã đi sâu vào cuộc sống hằng ngày và hoạt động báo chí, về cơ bản nó vẫn là một công cụ - một công cụ mà tác động của nó hoàn toàn phụ thuộc vào cách sử dụng của con người. Bà Rebecca Wood đưa ra thông điệp rất rõ ràng: “Với tư cách cá nhân, chúng ta phải sử dụng AI với tư duy phản biện và đầy trách nhiệm. Với tư cách quốc gia, chúng ta phải xây dựng các khung pháp lý lấy con người làm trung tâm. Với tư cách cộng đồng toàn cầu, chúng ta phải định hình các nguyên tắc và chuẩn mực chung cho việc sử dụng AI”.
Theo chuyên gia an ninh mạng Ngô Minh Hiếu, việc ứng dụng AI cần đi kèm với các biện pháp bảo đảm an toàn số. Bởi nếu sử dụng AI không đúng cách, người dùng có thể vô tình làm lộ dữ liệu cá nhân, tài liệu nội bộ hoặc đối mặt với nguy cơ bị chiếm đoạt tài khoản.
“Người dùng tuyệt đối không nên đưa lên các nền tảng AI những thông tin nhạy cảm như dữ liệu cá nhân, thông tin về trẻ em hay tài liệu chưa công bố. Một khi đã đưa lên, gần như không thể kiểm soát hoàn toàn” - ông Hiếu cảnh báo.
Theo vị chuyên gia, đối với những người làm báo, nguy cơ còn lớn hơn bởi đặc thù nghề nghiệp khiến họ có thể trở thành mục tiêu của các cuộc tấn công mạng hoặc các hành vi thu thập thông tin cá nhân nhằm gây sức ép.
Ông Hiếu cho biết, những thông tin, hình ảnh đời sống tưởng như vô hại như hình ảnh gia đình, con cái cũng có thể trở thành “điểm yếu” nếu bị các đối tượng xấu khai thác. “Với những người làm báo, việc điều tra, làm rõ sự thật đôi khi khiến họ trở thành mục tiêu. Khi đó, thông tin cá nhân bị lộ có thể gây áp lực không chỉ cho bản thân mà cả người thân” - ông Hiếu nói.
Trước những nguy cơ đó, các chuyên gia khuyến nghị nhà báo cần chú trọng hơn tới các biện pháp bảo vệ thông tin trong quá trình tác nghiệp.
Theo đó, thay vì sử dụng các phương thức liên lạc thông thường, nhà báo nên ưu tiên các ứng dụng có tính năng mã hóa đầu cuối như Signal hoặc WhatsApp nhằm bảo đảm nội dung trao đổi không bị can thiệp bởi bên thứ ba.
Đối với việc quản lý dữ liệu trên các nền tảng lưu trữ đám mây như Google Drive hay OneDrive, người dùng cần hạn chế việc chia sẻ liên kết công khai cho “bất kỳ ai”; thay vào đó, nên phân quyền truy cập đích danh cho từng địa chỉ email cụ thể.
Ông Ngô Minh Hiếu nhấn mạnh rằng an toàn kỹ thuật số là một khía cạnh thường bị bỏ qua trong quá trình ứng dụng AI vào hoạt động báo chí.
“AI có thể thúc đẩy báo chí phát triển, nhưng cũng gia tăng nguy cơ rò rỉ thông tin, mạo danh và phát tán tin giả” - ông Hiếu nhận định.
Theo ông, từ dấu chân số đến nguy cơ rò rỉ dữ liệu, các nhà báo hiện nay đang phải đối mặt với nhiều rủi ro vượt ra ngoài phạm vi tác nghiệp truyền thống. Thông tin cá nhân có thể bị thu thập, danh tính có thể bị đánh cắp và nguồn tin có thể bị xâm phạm nếu không có các biện pháp bảo vệ phù hợp.
Để bảo đảm an toàn trong môi trường báo chí số, ông Hiếu cho rằng, các cơ quan báo chí cần xây dựng ba trụ cột quan trọng, gồm con người, quy trình và công nghệ.
Trong đó, yếu tố con người được đặt lên hàng đầu thông qua việc đào tạo nhà báo nhận diện và hiểu rõ các nguy cơ an ninh mạng. Về quy trình, các tòa soạn cần có quy định rõ ràng về những công cụ AI được phép sử dụng. Đồng thời, cần lựa chọn các nền tảng công nghệ an toàn và thực hiện quản lý mật khẩu chặt chẽ.
Đọc bài gốc tại đây.