Chiến sự Iran đẩy giá xăng tại Mỹ tăng liên tục, gần chạm mốc kỷ lục 5,02 USD dưới thời Biden, khiến phe Cộng hòa lo ngại về tác động đến bầu cử giữa kỳ.
Khi ông Joe Biden nhậm chức vào tháng 1/2021, giá xăng trung bình tại Mỹ là 2,42 USD/gallon (khoảng 3,8 lít). Nhưng đến tháng 6/2022, sau khi chiến sự Ukraine nổ ra, giá xăng vọt lên mức 5,02 USD/gallon, mức cao chưa từng có.
Đây là lý do Tổng thống Donald Trump thường xuyên chế nhạo chính sách điều hành kinh tế của ông Biden. Trong giai đoạn tranh cử, ông Trump đã dẫn các số liệu cho thấy giá xăng trung bình trong cả nhiệm kỳ thứ nhất của mình là 2,57 USD/gallon và cam kết sẽ kéo giảm giá xăng cũng như lạm phát ở Mỹ trong nhiệm kỳ hai.
Tuy nhiên, Hiệp hội Ôtô Mỹ (AAA) ngày 21/5 cho biết giá xăng trung bình tại nước này đã lên 4,55 USD/gallon, tăng đáng kể so với trước khi chiến sự với Iran bùng phát cuối tháng 2. Nếu tình trạng gián đoạn tại eo biển Hormuz tiếp diễn trong mùa hè, giá xăng được dự báo có thể vượt mốc kỷ lục 5,02 USD.
Mốc 5,02 USD không chỉ mang ý nghĩa kinh tế mà còn là vấn đề nhạy cảm với Tổng thống Trump, người đã giành chiến thắng trong cuộc bầu cử năm 2024 với những tuyên bố mạnh mẽ về tăng trưởng kinh tế và hạ nhiệt lạm phát, chi phí sinh hoạt.
"Mọi nhân viên Nhà Trắng đều đang rất lo ngại về diễn biến lợi suất trái phiếu và giá xăng", Politico dẫn nguồn thạo tin cho biết. Giá xăng nếu vượt mốc 5 USD có thể tạo ra làn sóng tin tức tiêu cực đúng vào giai đoạn cao điểm đảng Cộng hòa vận động cho bầu cử giữa kỳ vào tháng 11.
Trong thời bình, Hormuz là tuyến vận chuyển khoảng 20% lượng dầu mỏ và khí đốt tự nhiên toàn cầu. Sau khi chiến sự với Mỹ - Israel bùng phát, Iran đã chặn phần lớn hoạt động vận tải trên tuyến đường thủy trọng yếu này, chỉ cho phương tiện của các nước "thân thiện" đi qua. Mỹ cũng tuyên bố phong tỏa các cảng của Iran để đáp trả.
Việc tàu thuyền bị mắc kẹt ở Hormuz gây tác động lớn đến thị trường năng lượng thế giới. Mỹ dù chủ động được nguồn cung cũng không tránh khỏi bị ảnh hưởng.
"Nếu eo biển Hormuz bị phong tỏa đến hết tháng 6, giá xăng tại Mỹ nhiều khả năng sẽ lập mức cao kỷ lục mới vào dịp Quốc khánh 4/7", theo Patrick de Haan, chuyên gia phân tích thị trường dầu mỏ của GasBuddy.
Ông Haan cho biết việc Mỹ đẩy mạnh xuất khẩu nhiên liệu cũng sẽ khiến giá xăng trong nước tăng theo, đồng thời lưu ý tồn kho xăng tại nước này trong tháng 5 đã giảm xuống mức thấp nhất so với cùng kỳ suốt 12 năm qua.
Đợt cao điểm đi lại mùa hè bắt đầu từ cuối tuần này dự kiến đẩy giá xăng tại Mỹ lên cao hơn nữa. "Áp lực sẽ còn lớn hơn nhiều khi bước vào cao điểm mùa du lịch hè", ông Haan nói. "Nhu cầu tiêu thụ tăng không chỉ ở Mỹ mà còn tại các thị trường nước ngoài".
Áp lực từ giá xăng cũng đang lan sang toàn bộ nền kinh tế Mỹ. Lợi suất trái phiếu chính phủ tăng mạnh trong những tuần gần đây khiến chi phí vay mua nhà, mua xe và sử dụng thẻ tín dụng leo thang. Điều này làm gia tăng lo ngại rằng người tiêu dùng Mỹ sẽ tiếp tục chịu sức ép tài chính trong nhiều tháng tới.
"Không thể xem nhẹ khả năng giá xăng tại Mỹ tăng lên 5 USD một gallon", các nhà phân tích tại ngân hàng đầu tư JP Morgan bình luận hồi đầu tháng 5.
Kịch bản này được cho là có thể tạo thêm bất lợi cho đảng Cộng hòa khi mùa bầu cử đến gần. Cử tri Mỹ tháng 11 sẽ bỏ phiếu bầu lại toàn bộ Hạ viện và khoảng 1/3 số ghế Thượng viện, hai cơ quan đảng Cộng hòa đều đang chiếm thế đa số sít sao. Nếu đảng Cộng hòa mất quyền kiểm soát một trong hai cơ quan này, Tổng thống Trump sẽ gặp cản trở đáng kể trong việc thực thi chương trình nghị sự của mình.
"Rõ ràng mọi người đều cảm thấy sức ép từ giá xăng và tìm cách can thiệp", một cựu cố vấn năng lượng của Tổng thống Trump mô tả tình hình tại Nhà Trắng. Người này thêm rằng chính quyền liên bang vẫn có một số lựa chọn chính sách có thể triển khai.
Chủ tịch Hạ viện Mike Johnson tuần trước thừa nhận xung đột Iran đã làm suy yếu thông điệp kinh tế của đảng Cộng hòa. Ông cho rằng hầu hết khó khăn kinh tế hiện nay đều liên quan trực tiếp tới eo biển Hormuz và khi vấn đề được giải quyết, "mặt bằng giá xăng và hàng hóa sẽ giảm xuống".
Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright cũng cho rằng Hormuz là yếu tố then chốt với thị trường năng lượng toàn cầu, thêm rằng tình hình có thể cải thiện trong mùa hè nếu đạt được thỏa thuận với Tehran để mở lại eo biển.
"Dòng chảy năng lượng qua eo biển Hormuz sẽ được khôi phục sớm nhất có thể, và chắc chắn trong mùa hè", ông Wright nói với CNBC.
Trong khi đó, đảng Dân chủ đang tận dụng chủ đề giá xăng để gia tăng sức ép lên Nhà Trắng. Lãnh đạo phe Dân chủ tại Hạ viện Hakeem Jeffries cáo buộc "cuộc chiến Iran do đảng Cộng hòa lựa chọn" đang đẩy giá nhiên liệu tiến sát mốc cao kỷ lục.
Khả năng đảng Dân chủ giành lại Hạ viện ngày càng cao. Một số nền tảng dự đoán như Kalshi, Polymarket lần lượt đưa ra xác suất cho kịch bản này là 74% và 81%. Khảo sát AP/NORC công bố ngày 20/5 cho thấy tỷ lệ những người ủng hộ đảng Cộng hòa không hài lòng với cách Tổng thống Trump quản lý kinh tế đã tăng lên 37%, cao nhất kể từ khi ông trở lại Nhà Trắng. Tỷ lệ này với cử tri Mỹ nói chung là 67%.
Khảo sát của New York Times/Siena College cho thấy mức tín nhiệm chung của cử tri với ông Trump giảm còn 37%, thấp nhất trong nhiệm kỳ hai. Trong khi đó, 50% cử tri cho biết họ sẽ bỏ phiếu cho ứng viên Dân chủ tại khu vực của mình nếu bầu cử diễn ra ngay lúc này.
Chiến sự Iran đã bước sang tháng thứ ba và chưa có dấu hiệu sớm kết thúc. Washington và Tehran ngừng bắn rồi nối lại đàm phán từ đầu tháng 4, nhưng hai bên còn khác biệt lớn về các vấn đề then chốt như tương lai chương trình hạt nhân Iran, eo biển Hormuz.
Nhà Trắng bác bỏ thông tin cho rằng chính quyền bị động trước khủng hoảng giá nhiên liệu. Người phát ngôn Nhà Trắng Taylor Rogers khẳng định họ đã lường trước các biến động ngắn hạn trên thị trường năng lượng và triển khai kế hoạch giảm thiểu tác động.
"Ông Trump sẽ không bao giờ cho phép Iran sở hữu vũ khí hạt nhân", bà Rogers nói. "Khi cuộc xung đột kết thúc thành công, giá xăng sẽ giảm trở lại mức thấp nhất trong nhiều năm và thị trường năng lượng toàn cầu sẽ ổn định hơn".
Trong khi đó, Tổng thống Trump cho biết ông không vội trong đàm phán với Iran. "Bạn biết đấy, ai cũng nghĩ rằng 'ồ, bầu cử giữa kỳ sắp đến, ông ấy đang vội'. Nhưng tôi không vội", ông Trump trả lời báo giới ngày 20/5.
Như Tâm (Theo Newsweek, Politico, TIME)
Đọc bài gốc tại đây.