Tòa án Panama bác bỏ tính hợp hiến của các hợp đồng cho phép công ty Hong Kong vận hành cảng trên kênh đào Panama, sau áp lực từ Mỹ.
Tòa án Tối cao Panama ngày 29/1 ra phán quyết cho rằng các luật, văn bản nền tảng cho hợp đồng nhượng quyền giữa chính phủ Panama với Công ty Cảng Panama (PPC) về xây dựng, phát triển, vận hành, quản lý hai bến cảng ở hai đầu kênh đào Panama là vi phạm hiến pháp nước này.
PPC, công ty con của CK Hutchison, tập đoàn trụ sở Hong Kong, ký kết các hợp đồng này với chính phủ Panama từ thập niên 1990, cho phép họ khai thác cảng container Balboa ở đầu phía Thái Bình Dương của kênh đào, cùng cảng Cristobal ở đầu phía Đại Tây Dương.
Thỏa thuận đã được tự động gia hạn vào năm 2021, cho phép PPC vận hành hai cảng chiến lược này thêm 25 năm. Tuy nhiên, Tổng thống Mỹ Donald Trump gần đây gây sức ép buộc Panama hạn chế ảnh hưởng của Trung Quốc và tăng vai trò kiểm soát của Mỹ đối với kênh đào.
Ông Trump cho rằng kênh đào Panama "trên thực tế nằm dưới sự kiểm soát của Trung Quốc", gây rủi ro an ninh. Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth nói trong chuyến thăm Panama ngày 8/4/2025 rằng Trung Quốc đang can thiệp vào hoạt động của kênh đào Panama.
Đại sứ quán Trung Quốc tại Panama sau đó ra tuyên bố bác bỏ cáo buộc, khẳng định "Trung Quốc chưa bao giờ tham gia vào việc quản lý hay vận hành kênh đào Panama, cũng không can thiệp các vấn đề liên quan tuyến đường thủy này", đồng thời kêu gọi Mỹ ngừng "hăm dọa" Panama và các nước khác trong khu vực.
Đơn kiện nhằm hủy các hợp đồng với PPC được đệ trình lên tòa án Panama năm 2025, cáo buộc các hợp đồng được ký trên những đạo luật vi hiến và công ty Hong Kong không đóng thuế đầy đủ theo luật của Panama.
Các công tố viên Panama đã điều tra và phát hiện sai phạm kế toán cùng các dấu hiệu bất thường trong hoạt động của PPC. Truyền thông nước này dẫn các thông tin cho biết những sai phạm này khiến Panama thiệt hại khoảng 300 triệu USD kể từ khi thỏa thuận được gia hạn, khoảng 1,2 tỷ USD trong 25 năm trước đó.
Phán quyết có thể buộc Panama phải tái cấu trúc khung pháp lý dùng để ký các hợp đồng vận hành cảng, đồng thời có thể tổ chức đấu thầu lại quyền khai thác hai cảng ở hai đầu kênh đào.
PPC phủ nhận toàn bộ các cáo buộc và bác bỏ phán quyết của tòa. "Phán quyết thiếu cơ sở pháp lý và đe dọa không chỉ PPC cùng hợp đồng của chúng tôi, mà còn ảnh hưởng tới cuộc sống và sự ổn định của hàng nghìn gia đình Panama phụ thuộc vào hoạt động vận hành cảng", tuyên bố của công ty có đoạn.
Bắc Kinh cũng lên tiếng phản đối. "Phía Trung Quốc sẽ thực hiện mọi biện pháp cần thiết để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp Trung Quốc", phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Trung Quốc cho biết.
Mỹ hoàn thành xây dựng kênh đào Panama năm 1914 và cùng nước này quản lý công trình trong nhiều thập kỷ. Năm 1999, Mỹ bàn giao toàn bộ quyền quản lý kênh đào cho Panama.
Kênh đào dài 82 km, nối Thái Bình Dương với Đại Tây Dương, cho phép tàu thuyền đi qua mà không phải vòng qua Nam Mỹ, rút ngắn đáng kể hành trình. Khoảng 5% lưu lượng hàng hải toàn cầu đi qua kênh đào Panama mỗi năm. Mỹ là quốc gia sử dụng tuyến đường thủy này nhiều nhất, chiếm 74% lưu lượng hàng hóa qua kênh đào, còn Trung Quốc chiếm 21%.
Sau khi ông Trump dọa kiểm soát kênh đào hồi đầu năm 2025, CK Hutchison đã công bố thỏa thuận bán 43 cảng ở 23 quốc gia, trong đó có hai cảng ở kênh đào Panama, cho một nhóm do tập đoàn đầu tư Mỹ BlackRock đứng đầu với giá 19 tỷ USD. Tuy nhiên, thỏa thuận sau đó có dấu hiệu đình trệ do vấp phải sự phản đối từ Bắc Kinh.
Đức Trung (Theo Al Jazeera, AP, Washington Post)
Đọc bài gốc tại đây.