Võ cổ truyền và năng lực kể chuyện quốc gia

Trong bối cảnh các quốc gia ngày càng chú trọng phát huy sức mạnh mềm, võ cổ truyền Việt Nam đang mở ra tiềm năng trở thành một “đại sứ văn hóa” đặc biệt.

Liên hoan quốc tế Võ cổ truyền Việt Nam lần thứ 8 năm 2023 ghi nhận sự có mặt của hàng nghìn võ sư, võ sĩ đến từ các quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới. (Nguồn: Báo Nhân dân)

Không chỉ lưu giữ tinh thần thượng võ và triết lý nhân văn của dân tộc, võ cổ truyền còn góp phần kể câu chuyện về đất nước, con người Việt Nam bằng ngôn ngữ truyền thông hiện đại mang bản sắc riêng có.

Di sản văn hóa đậm đà bản sắc Việt

“Một tay nắm quyền, một tay xòe mở”, cử chỉ chào quen thuộc trong võ cổ truyền Việt Nam không đơn thuần là một nghi thức trước khi nhập cuộc, mà còn hàm chứa triết lý văn hóa sâu sắc của dân tộc.

Trong văn hóa võ học, nắm đấm tượng trưng cho sức mạnh, ý chí và tinh thần quật cường; bàn tay mở tượng trưng cho hòa bình, lễ nghĩa và sự bao dung. Khi bàn tay mở ôm lấy nắm đấm, đó là lời nhắc rằng sức mạnh phải luôn được kiểm soát bởi đạo đức và lòng nhân ái. Võ không nhằm cổ vũ bạo lực, mà để bảo vệ lẽ phải, rèn luyện nhân cách và nuôi dưỡng tinh thần thượng võ của người Việt Nam.

Ẩn sau từng động tác quyền cước là cả một chiều sâu văn hóa được hun đúc qua hàng nghìn năm lịch sử dựng nước và giữ nước.

Võ cổ truyền Việt Nam vì thế không chỉ là nghệ thuật chiến đấu hay phương thức rèn luyện thể chất mà còn là nơi kết tinh triết lý sống, đạo lý làm người và tâm hồn dân tộc. Từ các võ đường, lễ hội dân gian đến đời sống cộng đồng, võ cổ truyền đã trở thành một phần của bản sắc văn hóa Việt Nam, nơi tinh thần yêu nước, nghĩa hiệp và lòng nhân văn được truyền qua nhiều thế hệ.

Phát huy năng lực kể chuyện quốc gia

Kể chuyện quốc gia (National Storytelling) là một khái niệm thông dụng, đặc trưng mạnh mẽ, ngày càng phổ biến trong truyền thông, truyền thông đối ngoại hiện đại. Nó không chỉ là việc thuật lại lịch sử, mà là cách một đất nước tự định nghĩa, quảng bá, lan tỏa bản sắc của mình trong mắt người dân quốc gia chủ thể và công chúng thế giới.

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và cạnh tranh hình ảnh quốc gia ngày càng mạnh mẽ, văn hóa đang trở thành một nguồn “sức mạnh mềm” quan trọng để các quốc gia khẳng định vị thế và gia tăng ảnh hưởng trên trường quốc tế

Với Việt Nam, võ cổ truyền không chỉ là di sản văn hóa dân tộc mà còn là một nguồn lực văn hóa giàu bản sắc để kiến tạo nội dung nhằm “kể chuyện” - kết nối quá khứ, hiện tại, tương lai dân tộc thành 1 dòng chảy có ý nghĩa nhằm xây dựng lòng tự hào dân tộc, tạo sự đoàn kết nội bộ, thiết lập “Thương hiệu quốc gia mạnh trên trường quốc tế”.

Khác với những hình thức quảng bá mang tính khẩu hiệu hay tuyên truyền đơn thuần, võ cổ truyền Việt Nam có thể “kể câu chuyện” hấp dẫn, lâu dài, truyền tải hình ảnh đất nước thông qua trải nghiệm trực quan, cảm xúc và chiều sâu tinh thần.

More from WVR

50 đoàn quốc tế tham dự Đại hội quốc tế võ cổ truyền Việt Nam

Trong từng bài quyền, thế võ, triết lý võ đạo hay nghi lễ tôn sư trọng đạo đều hàm chứa tinh thần nhân văn, lòng yêu nước, ý chí kiên cường và khát vọng hòa bình của dân tộc Việt Nam. Đây chính là những giá trị nền tảng làm nên bản sắc văn hóa Việt Nam trong tiến trình dựng nước và giữ nước, cũng như phát triển quốc gia.

Trong chiến lược truyền thông đối ngoại hiện nay, việc khai thác võ cổ truyền như một chất liệu văn hóa đang góp phần định vị hình ảnh Việt Nam theo hướng giàu bản sắc, thân thiện và hội nhập, qua đó “nâng cao nhận thức của quốc tế đối với đất nước, con người, văn hóa và những thành tựu phát triển của Việt Nam” theo tinh thần Quyết định số 173/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chiến lược truyền thông quảng bá hình ảnh Việt Nam ra nước ngoài giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Những lễ hội võ thuật, liên hoan quốc tế, các giải đấu võ cổ truyền hay hoạt động giao lưu võ thuật với cộng đồng quốc tế không chỉ tạo nên cầu nối văn hóa mà còn mở ra cơ hội thúc đẩy du lịch, giao lưu nhân dân và hợp tác quốc tế.

Đặc biệt, võ cổ truyền mang lợi thế của một loại hình văn hóa có tính biểu đạt cao, dễ tạo dấu ấn thị giác và chạm đến cảm xúc trong truyền thông hiện đại. Nếu Hàn Quốc thành công với K-pop, Nhật Bản nổi bật với anime và võ đạo, Trung Quốc ghi dấu ấn bằng công phu (kung fu), võ cổ truyền Việt Nam hoàn toàn có thể trở thành một biểu tượng nhận diện văn hóa riêng của Việt Nam trên bản đồ thế giới.

Những hình ảnh võ sinh trong áo võ truyền thống, các màn biểu diễn quyền thuật kết hợp nhạc cụ dân tộc hay câu chuyện về tinh thần thượng võ Việt Nam đều có khả năng khơi gợi sự tò mò, yêu thích và thiện cảm từ công chúng quốc tế.

Võ sư quốc tế Trần Việt mang đến nhiều bài học giá trị về tinh thần đối thoại, khả năng thích ứng và bản lĩnh bảo tồn bản sắc thông qua hành trình gìn giữ và lan tỏa võ cổ truyền. (Nguồn: Học viện Ngoại giao)

Trong khuôn khổ Tọa đàm“Năng lực kể chuyện quốc gia: Từ thực tiễn võ cổ truyền đến chiến lược truyền thông đối ngoại” do khoa Truyền thông và Văn hóa đối ngoại, Học viện Ngoại giao tổ chức mới đây, võ sư Quốc tế Trần Việt, Trưởng Võ phái Đông Đô Việt Võ Quyền, Phó Tổng thư ký Hội Võ thuật Hà Nội, Chánh Văn phòng Liên đoàn Võ thuật cổ truyền Việt Nam đã chia sẻ nhiều góc nhìn đáng chú ý từ hơn một thập kỷ đưa võ cổ truyền Việt Nam ra thế giới.

Đặc biệt, võ sư Trần Việt đã “kể nhiều câu chuyện” về binh khí như kiếm, kích, thương, đao, khiên, cung, nỏ... thông qua lịch sử văn hóa dân tộc Việt Nam tại nhiều nước khiến bạn bè quốc tế say mê, khâm phục.

Không chỉ dừng lại ở giá trị văn hóa, võ cổ truyền còn góp phần củng cố “thương hiệu quốc gia” thông qua việc quảng bá hình ảnh con người Việt Nam thân thiện, kiên cường, giàu bản lĩnh và trọng nghĩa tình. Theo tổ chức tư vấn định giá thương hiệu quốc gia hàng đầu thế giới Brand Finance, năm 2025, giá trị thương hiệu quốc gia Việt Nam đạt 519,6 tỉ USD, xếp thứ 32 trên thế giới, tăng hơn 200 tỉ USD so với năm 2020. Những con số này cho thấy vai trò ngày càng quan trọng của văn hóa và sức mạnh mềm trong quá trình nâng cao vị thế Việt Nam trên trường quốc tế.

Trong bối cảnh ngoại giao văn hóa ngày càng được coi trọng, võ cổ truyền trở thành một công cụ giao tiếp hiệu quả, giúp thế giới hiểu hơn về lịch sử, tâm hồn và bản sắc Việt Nam. Việc phát huy giá trị võ cổ truyền trong xây dựng hình ảnh quốc gia cũng đồng nghĩa với việc bảo tồn và “làm mới” di sản bằng tư duy hiện đại. Đó không chỉ là gìn giữ những bài quyền cổ hay các dòng phái truyền thống, mà còn là cách đưa võ cổ truyền bước vào đời sống đương đại thông qua giáo dục, du lịch, điện ảnh, truyền thông số và các sản phẩm văn hóa sáng tạo.

Khi được đặt trong dòng chảy của thời đại mới, võ cổ truyền góp phần kiến tạo nên “câu chuyện quốc gia” liền mạch chứa đựng đầy đủ các yếu tố: Nguồn gốc, lịch sử (History, Origin); Sự thử thách và chiến thắng (Trial and Triumphs); Giá trị cốt lõi (Core Values); Tầm nhìn tương lai (Vision). Đó cũng chính là cách Việt Nam đang từng bước kể câu chuyện của mình ra thế giới bằng bản sắc văn hóa, bằng chiều sâu lịch sử và bằng tinh thần nhân văn được kết tinh trong từng đường quyền, từng thế võ.

Sử dụng ngôn ngữ truyền thông hiện đại

Trong thời đại số, sức lan tỏa của một nền văn hóa không chỉ phụ thuộc vào giá trị truyền thống vốn có mà còn nằm ở khả năng “kể chuyện” bằng những hình thức truyền thông mới mẻ, sáng tạo và phù hợp với công chúng toàn cầu. Với võ cổ truyền Việt Nam, bài toán đặt ra không chỉ là bảo tồn di sản mà còn là làm thế nào để di sản ấy trở nên hấp dẫn, gần gũi và có khả năng chạm tới cảm xúc của thế hệ trẻ cũng như bạn bè quốc tế.

Theo quan điểm của võ sư, PGS.TS. Lê Thanh Bình, nguyên Vụ trưởng, Phó Đại sứ, Trưởng khoa Truyền thông và Văn hóa Đối ngoại, Học viện Ngoại giao, cho rằng việc “kể chuyện ngày nay” đã khác so với thời chiến tranh trước đây.

Điều đó đòi hỏi một chiến lược bài bản, biết tận dụng mọi kênh truyền thông hiện đại, từ trí tuệ nhân tạo (AI), nền tảng số đến các lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật; đồng thời lan tỏa thông điệp thông qua các sự kiện lớn của dân tộc, phát biểu của lãnh đạo đất nước, cũng như các hoạt động du lịch và thương mại. Quá trình này cần tuân thủ các nguyên tắc cốt lõi là chân thực, bao trùm (đại diện cho tiếng nói của nhiều tầng lớp, nhóm xã hội khác nhau), đồng thời luôn thích nghi, cập nhật, bảo đảm tính thời sự và phù hợp với thực tiễn.

PGS.TS. Lê Thanh Bình chia sẻ về sức mạnh của quá trình kể chuyện quốc gia khi được kết nối, tổ chức và lan tỏa một cách có chiến lược. (Nguồn: Học viện Ngoại giao).

Nếu trước đây võ cổ truyền chủ yếu được truyền dạy trong các võ đường, lễ hội hay biểu diễn truyền thống, ngày nay, nền tảng số đã mở ra không gian lan tỏa rộng lớn hơn bao giờ hết. Các video biểu diễn võ thuật trên TikTok, YouTube hay Facebook với hình ảnh được đầu tư công phu, kết hợp âm nhạc dân tộc, điện ảnh và kỹ xảo hiện đại đang giúp võ cổ truyền tiếp cận hàng triệu người xem trên toàn cầu. Những nội dung mang tính thị giác mạnh, giàu cảm xúc và đậm chất văn hóa Việt dễ dàng tạo hiệu ứng lan truyền, đặc biệt với giới trẻ quốc tế yêu thích khám phá bản sắc Á Đông.

Không chỉ là những màn biểu diễn kỹ thuật, võ cổ truyền còn có thể được kể như một “câu chuyện văn hóa”. Đó là câu chuyện về tinh thần thượng võ của dân tộc Việt Nam qua các cuộc kháng chiến giữ nước; về truyền thống tôn sư trọng đạo trong các võ đường; về triết lý sống nhân văn, lấy nghĩa khí và lòng nhân ái làm gốc. Chính chiều sâu lịch sử và giá trị nhân văn ấy tạo nên sự khác biệt của võ cổ truyền Việt Nam trong dòng chảy võ thuật thế giới.

Trong môi trường truyền thông hiện đại, yếu tố con người cũng đóng vai trò quan trọng trong việc lan tỏa võ cổ truyền. Những võ sư, võ sinh trẻ, nhà sáng tạo nội dung hay các dự án nghệ thuật kết hợp võ thuật với âm nhạc, điện ảnh, thời trang ... đang trở thành những “đại sứ văn hóa” mới, góp phần đưa hình ảnh Việt Nam đến gần hơn với công chúng quốc tế. Các sản phẩm truyền thông đa nền tảng, phim tài liệu, vlog trải nghiệm, short video hay podcast về võ cổ truyền đều có thể trở thành công cụ hiệu quả để “kể chuyện Việt Nam” theo cách gần gũi và hấp dẫn hơn.

Bên cạnh đó, chuyển đổi số cũng mở ra cơ hội lưu trữ, số hóa và quảng bá các giá trị võ học Việt Nam một cách bài bản. Việc xây dựng thư viện số về võ cổ truyền, ứng dụng công nghệ thực tế ảo (VR/AR), AI hay nền tảng học võ trực tuyến không chỉ giúp bảo tồn tri thức võ học mà còn tạo điều kiện để cộng đồng quốc tế tiếp cận dễ dàng hơn với di sản văn hóa Việt Nam.

Tuy nhiên, để võ cổ truyền thực sự trở thành một “thương hiệu văn hóa quốc gia” trong thời đại số, cần có chiến lược truyền thông đồng bộ và dài hạn. Điều quan trọng không chỉ là “kể chuyện”, quảng bá các bài võ đẹp mắt, mà còn phải xây dựng được một “hệ sinh thái kể chuyện” (Storytelling ecosystem) với nội dung giàu bản sắc, có chiều sâu văn hóa và khả năng tạo kết nối cảm xúc với công chúng toàn cầu.

Khi võ cổ truyền được kể bằng ngôn ngữ của truyền thông hiện đại, đó không chỉ là câu chuyện của võ thuật, mà còn là câu chuyện về lịch sử, văn hóa, con người và tinh thần Việt Nam trong hành trình hội nhập quốc tế, trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.

Đọc bài gốc tại đây.